Tầm nhìn vượt khỏi một bản đồ phát triển
Quy hoạch TP.HCM với tầm nhìn 100 năm là định hướng tổ chức không gian và phân bổ nguồn lực để thành phố chuyển từ đô thị nổi trội ở Đông Nam Á thành trung tâm châu Á, rồi hướng tới vị thế toàn cầu. Ngày 30/10, HĐND TP.HCM khóa XI thông qua quy hoạch tổng thể thời kỳ 2025-2050, tầm nhìn 100 năm, cho diện tích khoảng 6.772 km² với 168 đơn vị hành chính. Đây không chỉ là bản vẽ về nơi đặt khu dân cư hay hạ tầng: nó thể hiện lựa chọn chiến lược về việc làm, giao thông, môi trường và chất lượng sống cho nhiều thế hệ. Quy hoạch đặt mục tiêu đến năm 2030 xây dựng đô thị văn minh, hiện đại, năng động, sáng tạo; đến năm 2045 trở thành trung tâm kinh tế, văn hóa, xã hội, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của châu Á. Đến năm 2075 và xa hơn, tham vọng là một đô thị toàn cầu thông minh, hiện đại, có sức cạnh tranh quốc tế. Quy mô tham vọng lớn; vì vậy, thước đo không thể chỉ là tầm vóc của lời hứa.
Năm cực động lực để thoát khỏi mô hình đơn cực
Lựa chọn đáng chú ý nhất là chuyển từ phát triển tập trung vào một lõi sang mô hình đô thị đa cực, đa trung tâm. Quy hoạch phân chia không gian thành năm cực động lực: lõi trung tâm dịch vụ tài chính quốc tế; phía Đông về đổi mới sáng tạo; phía Bắc về công nghiệp và logistics; phía Đông Nam về cảng biển, thương mại tự do và năng lượng; phía Tây về đô thị, giáo dục và y tế. Năm trung tâm vệ tinh cùng năm hệ liên kết chiến lược và mười vùng quản trị phát triển bổ trợ cấu trúc này. Định hướng có lý: nếu việc làm, dịch vụ và hạ tầng vẫn dồn về trung tâm lịch sử, ùn tắc và áp lực sinh hoạt sẽ tiếp tục đè lên người dân. Các trung tâm vệ tinh được kỳ vọng tạo thêm việc làm, dịch vụ tại chỗ và giảm sự dồn tích vào lõi đô thị. Nhưng mạng lưới chỉ có ý nghĩa khi các cực được kết nối thuận tiện; quy hoạch nêu đường sắt đô thị, giao thông công cộng khối lượng lớn và phát triển đô thị định hướng giao thông, song hiệu quả phụ thuộc vào tiến độ và sự đồng bộ.
Tham vọng châu Á phải gắn với đời sống thường ngày
Để trở thành trung tâm của châu Á, TP.HCM cần nhiều hơn những khu thương mại và công trình lớn. Quy hoạch đặt mục tiêu mở rộng vai trò trong kinh tế, văn hóa, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; đồng thời nhấn mạnh kết nối vùng, khai thác lợi thế hạ tầng, biển và hàng hải. Phạm vi nghiên cứu còn gắn với Tây Ninh, Đồng Nai, Đồng Tháp, Lâm Đồng và không gian biển liên quan, cho thấy thành phố không thể tự phát triển như một ốc đảo. Áp lực dân số khiến chất lượng thực thi càng cấp bách: dự báo quy mô dân số khoảng 18 triệu người năm 2030, 25 triệu năm 2045 và hơn 27 triệu năm 2050. Quy hoạch nêu mục tiêu đến năm 2045 đạt 45 giường bệnh và 35 bác sĩ trên 10.000 dân. Những chỉ tiêu ấy chỉ có giá trị nếu người dân tiếp cận được dịch vụ y tế, giáo dục, giao thông và không gian xanh trong thực tế, thay vì chỉ thấy chúng trong hồ sơ.
Bài kiểm tra thật sự nằm ở khâu thực hiện
Một tầm nhìn 100 năm có thể tạo hướng đi, nhưng không tự giải quyết câu hỏi khó nhất: ai sẽ biến các cực phát triển thành nơi đáng sống, và bằng cách nào các dự án liên kết được triển khai đúng nhịp? Sau khi quy hoạch được phê duyệt, UBND thành phố cùng chính quyền 168 phường, xã, đặc khu phải cụ thể hóa thành kế hoạch và chương trình hành động theo từng giai đoạn. Thành phố cũng đặt mục tiêu giải ngân 100% vốn đầu tư công, ưu tiên hạ tầng then chốt, chỉnh trang đô thị, cải tạo môi trường kênh rạch và bảo đảm tái định cư. Đây là những nhiệm vụ gần với cuộc sống hơn các tuyên bố về vị thế toàn cầu: chậm tiến độ, thiếu phối hợp hoặc tái định cư không thỏa đáng sẽ làm suy giảm niềm tin vào quy hoạch. Lãnh đạo thành phố nhấn mạnh không lấy việc ban hành văn bản hay kế hoạch làm kết quả cuối cùng; hiệu quả thực tế và sự cải thiện đời sống người dân mới là thước đo.
TP.HCM đã chọn con đường trở thành siêu đô thị hiện đại bằng mạng lưới nhiều cực, kết nối vùng và phát triển đa lĩnh vực. Hướng đi này thuyết phục hơn mô hình dồn mọi chức năng vào một lõi, nhưng quy hoạch chỉ đáng tin khi hạ tầng, dịch vụ và cơ hội phát triển đến được với người dân ở từng khu vực. Tham vọng trở thành trung tâm châu Á sẽ được quyết định không phải bởi độ dài của tầm nhìn, mà bởi chất lượng thực hiện trong những năm trước mắt.
