Hỗ trợ năng lượng cần đi cùng tính toán thận trọng
Giảm giá điện và điều chỉnh thuế xăng là các biện pháp điều hành nhằm hạ chi phí năng lượng cho hộ gia đình và doanh nghiệp, nhưng chỉ phát huy tác dụng bền vững khi có căn cứ rõ ràng về dư địa giảm và cách chuyển lợi ích đến người sử dụng. Ngày 27/10, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng chủ trì cuộc họp về các kịch bản điều hành giá xăng dầu và điện, yêu cầu rà soát phương án giảm thuế tiêu thụ đặc biệt với xăng về 0% và giảm giá bán lẻ điện bình quân từ ngày 1/11/2026 đến hết tháng 3/2027 để hỗ trợ người dân, doanh nghiệp. Đây là tín hiệu điều hành đáng chú ý, nhưng chưa phải quyết định giảm giá đã được thông qua. Trong bối cảnh giá năng lượng tác động trực tiếp đến vận tải, sản xuất và sinh hoạt, kỳ vọng hỗ trợ cần đi cùng minh bạch về chi phí và khả năng duy trì nguồn lực cho ngành điện.
Trọng tâm trước mắt là yêu cầu Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) khẩn trương rà soát, tính toán và tiết kiệm tối đa chi phí để xây dựng phương án giảm giá bán lẻ điện bình quân trong khoảng thời gian dự kiến nêu trên. Cách tiếp cận này hợp lý hơn việc ấn định mức giảm khi chưa làm rõ cấu trúc giá thành: hỗ trợ doanh nghiệp không nên đánh đổi bằng cách tạo thêm áp lực tài chính kéo dài cho hệ thống điện.
Giá điện đã tăng liên tiếp, nên kỳ vọng giảm là có cơ sở
Đề xuất được xem xét sau một giai đoạn giá điện bán lẻ bình quân chỉ đi lên. Từ tháng 5/2023, giá đã tăng bốn lần liên tiếp, lần gần nhất vào tháng 5/2025, tăng 4,8% lên 2.204,07 đồng/kWh và duy trì đến nay. Tổng mức tăng sau bốn lần điều chỉnh vào khoảng 340 đồng/kWh, tương đương hơn 18% so với trước tháng 5/2023. Nếu phương án mới được thông qua, đây sẽ là lần giảm đầu tiên sau hơn ba năm giá điện liên tục tăng.
Với cơ sở sản xuất, kho bãi và hoạt động cần vận hành thiết bị thường xuyên, giảm giá điện có thể làm nhẹ chi phí đầu vào, cải thiện biên lợi nhuận và tạo thêm nguồn lực tái đầu tư. Đại diện Công ty TNHH Xuất nhập khẩu Sơn Tùng cho biết giảm giá điện sẽ hỗ trợ kiểm soát chi phí vận hành, đặc biệt ở kho bãi và cơ sở chăn nuôi. Tuy vậy, tác động đến từng doanh nghiệp sẽ khác nhau tùy mức tiêu thụ điện; một đợt giảm ngắn hạn chỉ có ý nghĩa lớn nếu doanh nghiệp thực sự nhận được lợi ích trên hóa đơn.
Thuế xăng và điện: hai kênh hỗ trợ, hai bài toán khác nhau
Rà soát đưa thuế tiêu thụ đặc biệt với xăng về 0% mở thêm một hướng giảm áp lực từ nhiên liệu, song mức độ tác động đến giá xăng dầu và chi phí doanh nghiệp còn phụ thuộc vào cách chính sách được thiết kế, thực thi và phản ánh vào giá bán. Song song đó, phương án giảm giá điện tác động trực tiếp hơn đến bên sử dụng điện nhiều, nhưng phải dựa trên khoản chi phí có thể tiết giảm thực tế. Hai công cụ vì thế bổ trợ cho nhau, chứ không thể thay thế việc doanh nghiệp tự kiểm soát năng lượng, quy trình sản xuất và logistics.
Người dân cũng có thể hưởng lợi nếu giá điện giảm, nhất là các hộ sử dụng nhiều điện; chuyên gia kinh tế Vũ Đình Ánh nhận định chính sách có thể góp phần giảm áp lực chi phí sản xuất và tiêu dùng trong ngắn hạn. Tuy nhiên, giảm giá không nên được đánh giá chỉ bằng con số điều chỉnh ban đầu: điều quan trọng là lợi ích có đến được người trả hóa đơn hay không, đồng thời nguồn cung và khả năng đầu tư của ngành điện có được bảo đảm hay không.
Bước tiếp theo là chứng minh dư địa giảm và công khai căn cứ
EVN có trách nhiệm báo cáo phương án để Bộ Công Thương kiểm tra, rà soát và cho ý kiến; Bộ chủ trì xem xét tiến độ, còn nội dung vượt thẩm quyền sẽ được trình cấp có thẩm quyền quyết định. Đây là khâu cần được theo dõi sát: doanh nghiệp cần một lộ trình đủ rõ để dự tính chi phí, còn người dân cần biết đề xuất nào đã thành chính sách và thời điểm áp dụng cụ thể.
Các chuyên gia đề nghị làm rõ cơ cấu chi phí cung ứng điện, khoản đã được thu hồi và phần có thể tiết giảm; đồng thời cân nhắc nhu cầu vốn đầu tư của ngành trong những năm tới. Công khai các căn cứ ấy sẽ giúp phân biệt khoản giảm có thể duy trì với hỗ trợ tạm thời, tránh để quyết định ngắn hạn làm suy yếu năng lực cung ứng về sau. Kết luận, rà soát giảm giá điện và thuế xăng là hướng đi đáng cân nhắc để hạ chi phí doanh nghiệp trong lúc giá năng lượng gây sức ép, nhưng hiệu quả chỉ đáng tin khi phương án minh bạch, lợi ích đến đúng người dùng và không làm tổn hại khả năng phát triển hệ thống điện.
