Đổi mới phải bắt đầu từ năng lực người dạy
Đào tạo thực tiễn là cách tổ chức dạy và học để người học vận dụng kiến thức vào công việc, giải quyết nhiệm vụ nghề nghiệp và chứng minh năng lực bằng kết quả cụ thể. Đây không còn là phần bổ trợ cho bài giảng: khi công nghệ và thị trường lao động đổi thay, nó quyết định người học có thể bắt nhịp công việc sau tốt nghiệp hay không. Hà Tĩnh đang đặt trọng tâm vào đội ngũ giáo viên giáo dục nghề nghiệp, yêu cầu họ vừa vững chuyên môn, vừa thành thạo kỹ năng, công nghệ mới và cập nhật những thay đổi trong sản xuất.
Hướng đi này hợp lý bởi chất lượng đào tạo nghề phụ thuộc trực tiếp vào việc người dạy hiểu máy móc, quy trình, tiêu chuẩn kỹ thuật và kỷ luật tại nơi làm việc. Từ năm 2023, Trường Cao đẳng Kỹ thuật Hà Tĩnh phối hợp với Formosa Hà Tĩnh tổ chức các lớp đào tạo nghề; các ngành cơ khí, điện công nghiệp và hàn được ưu tiên để đáp ứng nhu cầu của cơ sở sản xuất, nhất là tại Khu kinh tế Vũng Áng. Liên kết doanh nghiệp chỉ có giá trị khi giáo viên cũng được tiếp xúc dây chuyền và công nghệ hiện hành, thay vì chỉ đưa sinh viên đến thực tập.
Đưa xưởng sản xuất vào quá trình dạy nghề
Một hội giảng cấp trường năm 2025 tại Trường Cao đẳng Kỹ thuật Việt Đức Hà Tĩnh có 12 giảng viên tham gia và thu hút 150 cán bộ quản lý, giảng viên dự; nội dung tập trung vào đổi mới phương pháp, ứng dụng công nghệ và kết hợp lý thuyết với thực hành. Quy mô ấy không tự bảo đảm chất lượng, nhưng tạo dịp để giáo viên soi lại cách dạy qua trao đổi chuyên môn. Trong năm 2025, Trường Cao đẳng Kỹ thuật Hà Tĩnh đào tạo 11.409 người, đạt 129% kế hoạch; tỷ lệ có việc làm sau tốt nghiệp vượt 80%, riêng điện công nghiệp và hàn vượt 90%. Những con số này cho thấy đầu ra có thể đo được, song không nên khiến trường xem tỷ lệ việc làm là thước đo duy nhất.
Đào tạo thực tiễn còn đòi hỏi trải nghiệm đủ thật và đủ sớm. Năm 2025, 406 học sinh, sinh viên của Trường Cao đẳng Nghề Hà Tĩnh được thực hành, thực tập tại doanh nghiệp trong và ngoài tỉnh; qua đó, người học tiếp xúc môi trường làm việc, còn giáo viên hiểu rõ hơn yêu cầu kỹ năng, tác phong và chuẩn nghề nghiệp. Hà Tĩnh cũng đặt mục tiêu đến năm 2030 có 80% cơ sở giáo dục nghề nghiệp đạt chuẩn quốc gia, phát triển Trường Cao đẳng Kỹ thuật Việt Đức Hà Tĩnh thành cơ sở chất lượng cao và đưa quy mô đào tạo STEM lên 35%. Để mục tiêu thành năng lực thật, giáo viên cần được bồi dưỡng tại doanh nghiệp và có lộ trình tiếp cận chuẩn ASEAN-4, G20 ở ngành mũi nhọn.
Chương trình đại học không thể chờ hết một chu kỳ
Ở đại học, áp lực nằm không chỉ ở kỹ năng vận hành thiết bị mà còn ở tốc độ lỗi thời của nội dung học. Khoa học, công nghệ phát triển nhanh, thị trường lao động liên tục biến động và ranh giới giữa các ngành ngày càng giao thoa; vì vậy, chương trình đại học có thể xa thực tế ngay khi sinh viên tốt nghiệp. Cập nhật theo chu kỳ hành chính quen thuộc không còn đủ: rà soát chương trình phải trở thành việc thường xuyên, có khả năng loại bỏ nội dung lặp lại, bổ sung công nghệ ứng dụng và giữ vững nền tảng học thuật. Đây không phải lời kêu gọi chạy theo mọi xu hướng mới, mà là yêu cầu phân biệt kiến thức nền bền vững với kỹ năng đang thay đổi.
Trong công văn số 7314/BGDĐT-GDĐH về nhiệm vụ năm học 2026–2027, Bộ Giáo dục và Đào tạo xác định hiện đại hóa chương trình và phương pháp đào tạo là một nhiệm vụ trọng tâm của giáo dục đại học và các trường sư phạm. Định hướng gồm cập nhật theo chuẩn quốc tế, rà soát chuẩn đầu ra, tích hợp năng lực số, đổi mới sáng tạo và ứng dụng trí tuệ nhân tạo phù hợp từng ngành; đồng thời, cơ sở đào tạo cần chỉ rõ học phần nào được cập nhật và cách đánh giá năng lực mới. Doanh nghiệp, hiệp hội nghề nghiệp cũng cần tham gia thực chất vào xác định nhu cầu nhân lực, thiết kế chương trình và tổ chức đào tạo.
Cùng hướng ứng dụng, khác đích đào tạo
Đào tạo nghề và đại học đều cần liên hệ chặt với việc làm, nhưng không thể dùng một công thức cải cách cho cả hai. Với giáo dục nghề nghiệp, trọng tâm là năng lực thực hiện công việc theo quy trình, thiết bị và chuẩn an toàn cụ thể; giáo viên phải hiểu môi trường doanh nghiệp để hướng dẫn thao tác và tác phong. Với đại học, thực hành cần đi cùng năng lực phân tích, nghiên cứu, lập luận độc lập và thích ứng khi nghề nghiệp biến đổi. Vì vậy, doanh nghiệp không nên thay thế vai trò học thuật của trường, cũng như bài giảng lý thuyết không thể thay thế trải nghiệm tại xưởng.
Cách kiểm chứng cũng cần khác nhau: sinh viên nghề phải chứng minh làm được việc, còn sinh viên đại học cần cho thấy họ biết vận dụng kiến thức để giải quyết vấn đề mới. Các trường đại học được khuyến nghị tăng học theo dự án, nghiên cứu, tình huống thực tế và trải nghiệm nghề nghiệp; đánh giá qua sản phẩm, quá trình xử lý vấn đề và lập luận độc lập. Hà Tĩnh đã ban hành Kế hoạch 541/KH-UBND ngày 5/8/2026 về đào tạo nhân lực tài năng và phát triển giáo dục nghề nghiệp chất lượng cao giai đoạn 2026–2030. Kết luận cần rõ: gắn bài giảng với thực tế không có nghĩa hạ thấp nền tảng chuyên môn; đó là thiết kế đúng trải nghiệm và cách đánh giá cho từng bậc học.
