Đề xuất chưa từng có về quy mô tại Lai Châu
Tổ hợp năng lượng Lai Châu là đề xuất đầu tư tích hợp thủy điện tích năng, điện mặt trời cùng trạm biến áp và đường dây truyền tải 500 kV, nhằm phát triển nguồn điện và hạ tầng kết nối trong một chương trình thống nhất. Chiều 28/10, lãnh đạo tỉnh nghe Tập đoàn Xuân Thiện trình bày nghiên cứu đầu tư tổ hợp có tổng công suất đề xuất 23.400 MW, vốn dự kiến khoảng 450.000 tỷ đồng. Cấu phần gồm thủy điện tích năng Tô Y Phìn công suất 6.400 MW và chín dự án điện mặt trời tổng công suất 17.000 MW, đi kèm hệ thống truyền tải. Đây không còn là một dự án phát điện đơn lẻ mà là ý tưởng sắp xếp đồng thời nguồn và đường đưa điện đi. Chính cách tiếp cận tích hợp tạo nên sức hút, nhưng quy mô khổng lồ cũng khiến đề xuất cần được nhìn nhận như một bài toán quy hoạch cấp quốc gia, không chỉ là cơ hội đầu tư của một địa phương.
Quy hoạch hiện hành là cửa ải lớn nhất
Khoảng cách giữa đề xuất và quy hoạch hiện có là điểm không thể xem nhẹ. Theo quy hoạch tỉnh được nêu tại buổi làm việc, thủy điện tích năng Tô Y Phìn đang ở quy mô 500 MW, còn 76 dự án điện mặt trời được phê duyệt có tổng công suất 12.051 MW. Đề xuất mới nâng Tô Y Phìn lên 6.400 MW và đưa riêng chín dự án điện mặt trời lên 17.000 MW. Vì vậy, sự phù hợp với định hướng phát triển năng lượng tái tạo chưa đồng nghĩa với quyền triển khai: các cấp có thẩm quyền phải xem xét điều chỉnh, bổ sung dự án vào quy hoạch điện quốc gia. Kế hoạch của doanh nghiệp chia Tô Y Phìn thành hai giai đoạn 2026–2030 và 2031–2035, mỗi giai đoạn 3.200 MW; điện mặt trời cũng được đề xuất theo hai chặng. Tiến độ này chỉ có ý nghĩa nếu thủ tục quy hoạch và tính khả thi được làm rõ trước.
Kết hợp nguồn điện có thể tạo lợi thế mới
Điểm đáng chú ý không chỉ là công suất, mà là cách ghép điện mặt trời thủy điện với hạ tầng truyền tải trong cùng một tổ hợp. Thủy điện tích năng có thể bổ trợ cho nguồn mặt trời biến thiên theo điều kiện nắng, còn trạm biến áp và đường dây 500 kV được đề xuất để kết nối đồng bộ. Đây là hướng tiếp cận có tiềm năng nâng hiệu quả phối hợp giữa phát điện và truyền tải, song lợi ích ấy vẫn cần được chứng minh bằng thiết kế kỹ thuật và phương án vận hành cụ thể. Với Lai Châu, dự án năng lượng tái tạo quy mô lớn có thể mở rộng vai trò của tỉnh từ nơi có tiềm năng thành một trung tâm thu hút đầu tư năng lượng. Tỉnh kỳ vọng nguồn vốn, thu ngân sách và việc làm cho lao động địa phương sẽ tăng nếu dự án được triển khai. Đó là cơ hội phát triển đáng kể, nhưng tác động thực tế sẽ phụ thuộc vào phần giá trị ở lại với cộng đồng.
Cần chứng minh hiệu quả trước khi chạy theo quy mô
Động lực chính trị cũng đã được đặt ra: lãnh đạo tỉnh xem nghiên cứu tổ hợp là một nội dung góp phần cụ thể hóa Nghị quyết 70-NQ/TW về bảo đảm an ninh năng lượng, đồng thời khai thác lợi thế địa phương. Tỉnh cho biết sẽ tạo điều kiện cho nhà đầu tư; bước tiếp theo là các sở, ngành rà soát đề xuất, hoàn thiện hồ sơ và tham mưu cấp có thẩm quyền xem xét điều chỉnh quy hoạch. Nhưng không nên để lời hứa tăng trưởng lấn át câu hỏi về tính khả thi. Một tổ hợp trải rộng nhiều địa bàn cần làm rõ nhu cầu truyền tải, tiến độ từng giai đoạn và tác động đến đất đai, nguồn nước, sinh kế trước khi có quyết định đầu tư. Kết luận hợp lý lúc này không phải ủng hộ vô điều kiện hay bác bỏ sớm: Lai Châu nên theo đuổi cơ hội, nhưng chỉ mở đường cho dự án khi quy hoạch, hiệu quả và lợi ích địa phương được chứng minh.
