Bức tranh tiến độ: phần lớn bám kế hoạch, nhưng chưa thể chủ quan
Sân bay Long Thành giai đoạn 1 là dự án cảng hàng không quốc tế quy mô lớn, được kỳ vọng đưa vào khai thác trong tháng 12/2026 sau khi hoàn tất xây dựng, thử nghiệm và nghiệm thu các công trình đồng bộ. Mục tiêu ấy đang chịu sức ép từ bốn gói thầu chưa theo kịp tiến độ. Bộ Xây dựng đã báo cáo Thủ tướng Chính phủ và Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc về tình hình dự án. Tại dự án thành phần 3 do ACV làm chủ đầu tư, giá trị sản lượng đạt khoảng 74.284,38 tỉ đồng trên tổng giá trị 86.348,6 tỉ đồng, tương đương 86,03%; trong 12 gói thầu xây lắp, tám gói dự kiến hoàn thành trong tháng 12/2026. Dù chuyến bay chính thức đầu tiên của Vietnam Airlines đã thực hiện ngày 19/12/2025, dấu mốc đó không thay thế được yêu cầu hoàn thiện và kiểm tra toàn bộ hệ thống trước khai thác. Bởi vậy, tỷ lệ hoàn thành cao không đồng nghĩa với việc hạn chót đã an toàn.
Bốn gói thầu nghẽn ở nhân lực, vật liệu và thiết bị
Gói 5.10, nhà ga hành khách, đã hoàn thiện xây dựng 86,85% và lắp đặt cơ điện 96,2%, nhưng phần việc còn lại đòi hỏi nhiều chuyên môn phối hợp. Liên danh nhà thầu thiếu thợ lành nghề và chuyên gia kỹ thuật chủ trì; trong 51 kịch bản thử nghiệm liên động có tải, 16 kịch bản vẫn chưa được phê duyệt, còn nhiều hệ thống quan trọng chưa chạy thử. Gói 4.8, gồm giao thông nội cảng và hạ tầng kỹ thuật, có nguy cơ thiếu khoảng 1.440 nhân sự, đồng thời thiếu nguồn cung bê tông nhựa. Gói 7.8, nhà ga hàng hóa số 1 và công trình phụ trợ, cùng gói 11.5, nhà để xe, đều chậm vì chưa huy động đủ công nhân và thiết bị chuyên ngành nhập khẩu về muộn. Đây không phải những vướng mắc nhỏ có thể bù bằng vài ngày tăng ca: thiếu người, vật liệu và thiết bị làm gián đoạn cả chuỗi thi công, lắp đặt lẫn thử nghiệm. Bộ Xây dựng nhận định bốn gói này khó hoàn thành trong tháng 12/2026.
Chậm công trình có thể kéo lùi sẵn sàng khai thác
Rủi ro lớn nhất không chỉ là một số hạng mục chưa hoàn tất đúng ngày, mà là toàn bộ sân bay chưa thể chứng minh đã vận hành an toàn và đồng bộ. Nhà ga cần chạy thử các hệ thống cơ điện, phòng cháy chữa cháy, thiết bị nhà ga và quản lý sân bay; nếu kịch bản chưa được duyệt hoặc thiết bị chưa hoạt động liên thông, công tác nghiệm thu và chuẩn bị khai thác hàng không sẽ chịu sức ép. Điều này tác động trực tiếp đến trải nghiệm của hành khách: một sân bay mới chỉ có ý nghĩa khi quy trình làm thủ tục, xử lý hành lý, phục vụ mặt đất và điều hành bay phối hợp ổn định. Các công trình thuộc dự án thành phần 1 cơ bản sẵn sàng về hạ tầng kết nối kỹ thuật; dự án thành phần 2 đã hoàn thành xây dựng, còn đấu nối và kéo cáp; dịch vụ thiết yếu ở thành phần 4 đạt khoảng 70% đến 95%. Những kết quả đó đáng ghi nhận, nhưng chúng không thể bù cho điểm nghẽn ở các công trình thiết yếu của thành phần 3. Hạn tháng 12 vì thế là phép thử về mức độ đồng bộ, không chỉ về khối lượng xây dựng.
Cần chuyển từ báo cáo tiến độ sang xử lý có thời hạn
Giải pháp cấp bách trước tiên là ACV lập lại tiến độ chi tiết cho từng phần việc của bốn gói 5.10, 4.8, 7.8 và 11.5, tách rõ thi công, lắp thiết bị và hoàn thiện. Bộ Xây dựng yêu cầu xác định thời điểm hoàn thành từng công trình để các chủ thể liên quan có căn cứ tiến hành nghiệm thu, thủ tục môi trường, an ninh và cấp phép chuyên ngành. Nhà thầu phải huy động đủ nhân lực, máy móc, thiết bị, nhiên liệu và vật liệu; ACV cần xử lý rõ trách nhiệm theo hợp đồng nếu cam kết tiếp tục không đạt. Áp lực dòng tiền cũng không thể bỏ qua: giá trị thiết bị tồn đọng chưa thanh toán trên toàn dự án đã vượt 10.430 tỉ đồng, gây khó cho khả năng huy động nguồn lực. Riêng nhà ga, cần khẩn trương lập và phê duyệt các kịch bản thử nghiệm đơn động, liên động, đồng thời hoàn tất chương trình vận hành thử ORAT và khắc phục lỗi phát sinh. Muốn giữ hạn khai thác, dự án cần hành động đo được theo từng mốc, không chỉ thêm những lời cam kết chung.
