Đề xuất mới, chưa phải quy định tuyển sinh đã áp dụng
Đề xuất thi lớp 10 với hai môn là phương án trong dự thảo quy chế tuyển sinh, theo đó kỳ thi vào trường công lập, nếu được tổ chức, sẽ gồm Toán và Ngữ văn; đây chưa phải quy định đã có hiệu lực áp dụng trên toàn quốc. Ngày 28/10, ông Thái Văn Tài, Vụ trưởng Vụ Giáo dục phổ thông thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo, giải thích lý do Bộ đưa phương án này vào dự thảo. Dự thảo được Bộ đăng tải ngày 23/10 để lấy ý kiến đến hết ngày 1/11. Vì vậy, phụ huynh không nên hiểu đề xuất đồng nghĩa với việc kỳ tuyển sinh sắp tới ở mọi địa phương chắc chắn chỉ thi hai môn. Phương án và cách thức tuyển sinh cụ thể còn phụ thuộc vào quá trình hoàn thiện quy định cũng như lựa chọn của từng địa phương. Sự phân biệt này quan trọng: thông tin về dự thảo cho biết hướng điều chỉnh đang được cân nhắc, chứ chưa thay thế những quy định và cách tuyển sinh hiện hành.
Giảm môn thi để hạ nhiệt áp lực
Lý do dễ thấy nhất của phương án là giảm áp lực thi cử cho học sinh cuối cấp THCS. Khi số môn thi ít hơn, học sinh có thể bớt phải dồn thời gian ôn luyện cho nhiều kỳ thi cùng lúc. Bộ cũng nhấn mạnh tuyển sinh không nên trở thành công cụ tước đi cơ hội học tập; thi cử chỉ cần thiết trong những tình huống cần chọn lọc học sinh. Bối cảnh tuyển sinh đang thay đổi: theo Bộ, tỷ lệ học sinh tốt nghiệp THCS vào lớp 10 tăng từ 75% lên 80% trên cả nước, còn một số địa phương đạt 95–97%. Nếu cơ hội học tiếp tăng và nhiều nơi chuyển sang xét tuyển học bạ, việc duy trì kỳ thi nhiều môn có thể tạo gánh nặng không tương xứng với nhu cầu tuyển chọn. Tuy vậy, giảm số môn không tự động giải quyết mọi áp lực. Cạnh tranh vào các trường được phụ huynh lựa chọn nhiều vẫn có thể gay gắt; hiệu quả của đề xuất còn tùy thuộc cách địa phương tổ chức tuyển sinh và bảo đảm chỗ học.
Không để môn thi quyết định cách học và chọn nghề
Mục tiêu đáng chú ý hơn việc rút gọn đề thi là giữ cho việc học ở THCS được toàn diện. Khi một môn được đưa vào kỳ thi tuyển sinh, gia đình và học sinh dễ ưu tiên môn đó, đôi khi phải trả giá bằng thời gian dành cho những lĩnh vực khác. Bộ cảnh báo cách chọn môn thi có thể vô tình định hướng học sinh học theo môn được thi, rồi ảnh hưởng đến lựa chọn nghề nghiệp sau này. Đó là điểm mạnh trong lập luận của Bộ: kỳ thi không nên trở thành kim chỉ nam cho toàn bộ quá trình học tập. Toán và Ngữ văn được đề xuất làm hai môn chung, nhưng điều đó không có nghĩa các môn còn lại kém quan trọng hay học sinh nên bỏ bê chúng. Thông điệp cần được giữ rõ trong cách triển khai, nếu không việc giảm môn thi có thể vô tình tạo ra một kiểu học lệch mới. Với học sinh dự tuyển vào trường THPT chuyên, dự thảo còn nêu phương án thi các môn chung cùng một môn chuyên. Thời gian dự kiến là 120 phút cho Ngữ văn và 90 hoặc 120 phút cho Toán.
Kết quả phụ thuộc vào cách địa phương thực hiện
Dự thảo cho phép địa phương cân nhắc các cách tuyển sinh như xét tuyển, kết hợp xét tuyển với thi tuyển, hoặc tổ chức thi tuyển. Sự linh hoạt này hợp lý vì điều kiện trường lớp và nhu cầu tuyển sinh không giống nhau. Nhưng giảm môn chỉ là một phần của lời giải: nếu thiếu chỗ học hoặc cách phân bổ học sinh chưa thuyết phục, lo lắng của phụ huynh sẽ không biến mất chỉ vì đề thi gọn hơn. Vì thế, cuộc thảo luận không nên dừng ở câu hỏi nên thi hai hay nhiều môn. Điều cần theo dõi là dự thảo được hoàn thiện ra sao, mỗi địa phương chọn phương án nào và liệu học sinh có thực sự được bảo đảm cơ hội học tập. Đề xuất Toán và Ngữ văn có lý do đáng cân nhắc, nhưng chỉ phát huy tác dụng nếu đi cùng chính sách tuyển sinh công bằng và thông tin rõ ràng. Kết luận: giảm môn thi có thể hạ bớt áp lực trước mắt và hạn chế việc kỳ thi bó hẹp lựa chọn học tập. Tuy nhiên, đây vẫn là đề xuất đang lấy ý kiến, không phải quy định tuyển sinh đã được áp dụng; phụ huynh cần chờ hướng dẫn chính thức.
