Khi nhãn đặc sản che khuất món ăn bên trong
Nhãn thực phẩm giả là nhãn trình bày sai lệch nguồn gốc hoặc bản chất sản phẩm, khiến người mua tưởng hàng hóa có xuất xứ hay danh tiếng mà thực tế không có. Vụ khâu nhục Thất Khê bị gắn lên chân giò đóng hộp tồn kho là một ví dụ đáng cảnh giác: công nghệ tạo hình ảnh và chữ nghĩa không xác nhận được chất lượng hay xuất xứ.
Theo thông tin xác minh ban đầu, Lê Đức Tùng, giám đốc một công ty thực phẩm ở Hà Nội, đã dùng ChatGPT thiết kế nhãn “Khâu nhục Thất Khê Lạng Sơn”, đặt in rồi dán đè lên sản phẩm đã làm trước đó. Chi tiết khiến vụ việc đáng lo không nằm ở việc dùng AI, mà ở mục đích mượn tên đặc sản địa phương để làm sản phẩm tự chế biến trông đáng tin hơn. Người mua phản ánh mở hộp thấy chủ yếu là xương chân giò; có trường hợp còn nhận bì heo lởm chởm lông.
Từ hàng khó bán đến mạo danh đặc sản
Theo thông tin cơ quan chức năng công bố, khoảng tháng 9/2026, Tùng tìm công thức chế biến trên mạng, mua nguyên liệu và tổ chức làm chân giò đóng hộp. Sản phẩm không được người tiêu dùng đón nhận, việc kinh doanh gặp khó khăn; khi nhận thấy khâu nhục Lạng Sơn được rao bán và đặt mua nhiều trên mạng xã hội, ông tìm hiểu về danh tiếng của Thất Khê rồi đổi nhãn hàng tồn kho.
Trong tháng 9, doanh nghiệp sản xuất 500 hộp mang nhãn mới và rao bán qua mạng xã hội; khoảng 150 sản phẩm được bán ra. Sản phẩm được giới thiệu là “Bát khâu nhục Lạng Sơn”, khối lượng 400g, đồng thời gắn thông tin OCOP 4 sao. Khi nhận phản hồi tiêu cực và khách trả hàng, hoạt động sản xuất dừng lại; đến ngày 2/10, số hàng tồn kho còn lại bị tiêu hủy. Đây không chỉ là chuyện bao bì gây hiểu lầm: người mua phải đối diện khoảng cách lớn giữa lời quảng cáo và thứ thực sự có trong hộp.
ChatGPT không xác thực được nguồn gốc
Vụ việc là lời nhắc rằng ChatGPT làm nhãn có thể khiến bao bì trông chỉn chu, nhưng không thể biến sản phẩm ở nơi khác thành đặc sản Thất Khê. Một tên địa danh, hình ảnh bắt mắt hay dòng giới thiệu OCOP trên vỏ hộp đều không tự chứng minh nơi sản xuất, quy trình chế biến hoặc sự công nhận của cơ quan có thẩm quyền. Khi nội dung do AI tạo ra được dùng để trang trí cho thông tin sai lệch, công cụ trở thành một phần của màn đánh lừa chứ không phải bảo chứng.
Lực lượng quản lý thị trường xác định sản phẩm bị phản ánh không phải hàng sản xuất tại Lạng Sơn; các trang mạng xã hội liên quan cũng bị khóa sau khi bị người dùng phản ánh. Với người mua, đây là lý do không nên lấy độ chuyên nghiệp của nhãn làm thước đo duy nhất. Lừa bán thực phẩm qua mạng có thể dựa vào cả tên đặc sản lẫn hình thức đóng gói, vì vậy cần kiểm tra thông tin có thể đối chiếu độc lập.
Bốn điểm nên kiểm tra trước khi đặt hàng
- Đối chiếu địa chỉ và tên cơ sở sản xuất: nơi bán, nơi làm hàng và địa danh được quảng cáo có khớp nhau không?
- Tìm thông tin nguồn gốc, đơn vị chịu trách nhiệm và nhãn hàng hóa đầy đủ; đừng xem tên đặc sản là bằng chứng xuất xứ.
- Đọc kỹ mô tả sản phẩm, khối lượng, thành phần và hình ảnh thực tế; cảnh giác khi quảng cáo quá chung chung hoặc không giải thích rõ bên trong hộp có gì.
- Xem lịch sử hoạt động và phản hồi của người mua, đồng thời lưu lại nội dung quảng cáo, trao đổi và thông tin đơn hàng để có căn cứ phản ánh nếu hàng nhận được khác mô tả.
Công an Hà Nội đã lập hồ sơ để tiếp tục làm rõ hành vi của những người liên quan và xử lý theo quy định; lực lượng quản lý thị trường Lạng Sơn cho biết sẽ tiếp tục phối hợp kiểm tra, ngăn chặn gian lận thương mại. Nhưng việc xử lý sau khi vụ việc xảy ra không thể thay thế sự thận trọng lúc mua. Kết luận cần nhớ rất rõ: bao bì đẹp có thể được tạo nhanh bằng AI, còn nguồn gốc và nội dung sản phẩm phải được kiểm chứng bằng thông tin minh bạch.
