Phú Quốc APEC 2027: Cơ hội vàng nhưng cũng là phép thử quản trị đất đai
Phú Quốc APEC 2027 là giai đoạn đảo ngọc tăng tốc đầu tư hạ tầng, dịch vụ và chỉnh trang đô thị nhằm đáp ứng một sự kiện quốc tế quy mô lớn, đồng thời siết chặt quản lý đất đai, bảo vệ đất rừng và bảo đảm công bằng xã hội cho cộng đồng địa phương.
Điểm cốt lõi cần nhìn thẳng là: Phú Quốc không thiếu tham vọng hạ tầng, nhưng đang bị thử thách bởi kỷ luật đất đai. Việc được chọn đăng cai Tuần lễ Cấp cao APEC đang kéo theo làn sóng dự án mới, nhu cầu sử dụng đất cao hơn và áp lực giải phóng mặt bằng lớn hơn. Nếu chỉ chạy theo tiến độ mà bỏ qua kỷ cương, đảo ngọc có nguy cơ trả giá bằng rừng phòng hộ bị xâm lấn, khiếu nại kéo dài và mất niềm tin của người dân. Phát triển bền vững đặc khu vì thế không phải khẩu hiệu, mà là lựa chọn sống còn nếu Phú Quốc muốn bước lên đẳng cấp mới mà không tự bào mòn tài nguyên, môi trường và nền tảng xã hội của chính mình.
Hạ tầng Phú Quốc tăng tốc: Từ LRT đến hồ nước và an ninh nguồn nước
Hạ tầng Phú Quốc đang bước vào giai đoạn thi công ba ca liên tục, với hàng loạt dự án lớn được “cắm cọc” để kịp phục vụ APEC 2027. Tuyến tàu điện nhẹ gần 18km kết nối sân bay quốc tế với Nam đảo và Trung tâm Hội nghị APEC được coi là xương sống di chuyển mới, sử dụng đoàn tàu 3 toa, tốc độ thiết kế tới 100km/h, công suất tối đa khoảng 4.500 khách mỗi giờ. Khi hoàn thành, thời gian di chuyển từ sân bay đến Nam đảo chỉ còn khoảng 20 phút, mang lại lợi ích trực tiếp cho khách du lịch lẫn người dân địa phương.
Song song, các dự án như hồ nước Cửa Cạn được triển khai để bảo đảm an ninh nguồn nước cho khu vực phía Bắc đảo trong bối cảnh đô thị hóa và du lịch tăng nhanh. Dự án được định hướng nhằm xây dựng hệ thống cấp nước đồng bộ, hiện đại, bền vững cho đặc khu. Theo kế hoạch, tuyến LRT sẽ chạy thử tháng 6 và vận hành thương mại từ tháng 8/2027; sân bay mở rộng dự kiến vận hành từ tháng 4/2027, nâng công suất lên khoảng 20–24 triệu lượt khách mỗi năm đến 2030. Vấn đề không còn là “có dự án hay không”, mà là các dự án này sẽ gắn với quản lý đất đai Phú Quốc theo cách nào: minh bạch hay chắp vá?
Thanh tra tăng tốc: Khiếu nại đất đai An Giang và bài học siết kỷ cương rừng phòng hộ
Trong khi công trường hạ tầng Phú Quốc nóng lên, các cơ quan thanh tra cũng tăng tốc không kém. Trong tháng 9, Thanh tra tỉnh An Giang đã công bố quyết định thanh tra trách nhiệm quản lý nhà nước về đất đai, trật tự xây dựng, cấp giấy chứng nhận và quản lý tài sản công đối với UBND đặc khu Phú Quốc, đồng thời cử 11 công chức tham gia xác minh, giải quyết các vụ việc thuộc thẩm quyền. Theo báo cáo 9 tháng đầu năm, toàn tỉnh An Giang thụ lý 1.144 đơn khiếu nại, tố cáo và đặt mục tiêu nâng tỷ lệ giải quyết lên từ 90% trở lên trong những tháng cuối năm. Đây là con số cho thấy khiếu nại đất đai không còn là chuyện lẻ tẻ, mà là áp lực hệ thống cần cách tiếp cận mới.
Kết luận thanh tra liên quan đến bốn dự án tại Phú Quốc – từ Khu tái định cư Hàm Ninh, Cửa Cạn đến hồ nước và nhà máy nước Cửa Cạn, Khu xử lý rác Bãi Bổn – Hàm Ninh – đã chỉ ra hàng loạt hạn chế trong quản lý đất rừng phòng hộ: quản lý lỏng lẻo, kiểm tra không kịp thời, để xảy ra lấn chiếm, xây dựng nhà trái phép và canh tác trên đất rừng. UBND đặc khu đã thu hồi 315,67ha, nhận bàn giao 303,02ha nhưng vẫn còn hơn 12ha chờ bàn giao và 123,729ha chưa có quyết định thu hồi đất. Đây là minh chứng rằng “không thể phát triển bằng tư duy quản lý đất đai lỏng lẻo” – mỗi khoảng trống hồ sơ là một rủi ro cho tài sản công và hệ sinh thái rừng.
Giữa tốc độ và bền vững: Tái định cư, môi trường và quyền lợi người dân
Phú Quốc tăng tốc chuẩn bị APEC 2027, nhưng phát triển hạ tầng phải đi đôi với siết kỷ cương đất đai, bảo vệ đất rừng và minh bạch trách nhiệm quản lý. Đất đai là nguồn lực phát triển, nhưng không phải nguồn lực vô hạn để khai thác bằng mọi giá. Khi nhiều dự án triển khai cùng lúc, các vấn đề về nguồn gốc đất, thu hồi, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cần được xem xét kỹ lưỡng, đúng pháp luật và tôn trọng quyền lợi hợp pháp của người dân. Tái định cư không chỉ là chuyện bố trí nền đất mà còn gắn với nơi ở, điều kiện sinh hoạt và khả năng ổn định cuộc sống của cả gia đình. Không thể vì đẩy nhanh dự án mà xem nhẹ người dân; nhưng cũng không được để vi phạm đã xác định kéo dài, làm tắc quản lý và ảnh hưởng lợi ích chung.
Nếu xem nhẹ môi trường và xã hội, Phú Quốc sẽ tự triệt tiêu lợi thế sinh thái của mình. Đất rừng phòng hộ không chỉ là “quỹ đất dự trữ”, mà gắn với chức năng bảo vệ hệ sinh thái, điều tiết môi trường, giữ cân bằng tự nhiên. Phát triển bền vững đặc khu nghĩa là đồng thời bảo vệ hệ sinh thái, sử dụng hiệu quả tài nguyên, giữ nghiêm pháp luật và bảo đảm quyền lợi chính đáng của người dân. Pháp luật phải được thực thi nhưng cũng phải chính xác về hồ sơ, đúng trình tự, đúng thẩm quyền và bảo đảm quyền khiếu nại hợp pháp của các bên liên quan. Đó là cách duy nhất để phát triển hạ tầng không trở thành cái cớ hợp pháp hóa các bất cập trong quản lý đất đai Phú Quốc.
Kết luận: APEC là mốc thời gian, nhưng kỷ cương đất đai mới là “bài thi” thật
APEC 2027 chỉ là một tuần lễ, còn hệ quả của những quyết định về đất đai và hạ tầng sẽ kéo dài hàng thập kỷ. Trước thềm sự kiện, điều Phú Quốc cần không chỉ là công trình đúng tiến độ, mà là nền tảng quản lý minh bạch, kỷ cương và bền vững. Giá trị của phát triển không đo bằng số dự án hay tốc độ thi công, mà bằng cách tài nguyên được bảo vệ, pháp luật được tôn trọng và quyền lợi người dân được bảo đảm. Với Phú Quốc, chuyển dịch từ tư duy “chạy dự án” sang tư duy “quản trị đất đai” – từ xử lý vụ việc sang phòng ngừa rủi ro – chính là điều kiện để biến APEC thành bước ngoặt phát triển bền vững đặc khu, thay vì một cuộc chạy đua để lại nhiều khoảng trống cho thế hệ sau.
