Khe nhỏ, giá trị nâng cấp đáng kể
Khe PCIe x1 là khe mở rộng ngắn trên bo mạch chủ, có thể nhận các card một làn để bổ sung tính năng cho PC mà không cần thay cả nền tảng. Dù băng thông thấp hơn khe x16, PCIe 3.0 x1 đạt khoảng 985 MB/s và PCIe 4.0 x1 có tốc độ gần gấp đôi, đủ cho nhiều thiết bị mở rộng phổ biến.
Đây là lối PCIe x1 slot nâng cấp ít tốn kém thường bị bỏ qua, hợp với người muốn làm mới máy cũ mà chưa cần đổi CPU hay card đồ họa. Trước khi mua card, hãy nhìn vị trí khe trên bo mạch: card có thể bị GPU che khuất hoặc cản luồng gió tới quạt của GPU. Cũng cần mở sách hướng dẫn bo mạch chủ để kiểm tra chia sẻ làn; một số khe x1 có thể bị vô hiệu hóa khi dùng một cổng M.2 hoặc SATA nhất định. Nếu khe còn trống nhưng nằm sát card đồ họa lớn, đừng mặc định rằng card mở rộng sẽ vừa hoặc chạy mát.
Sáu hướng nâng cấp đáng cân nhắc
Một card Wi-Fi và Bluetooth có thể bổ sung kết nối không dây cho bo mạch chủ thiếu Wi-Fi hoặc đã dùng chuẩn cũ. Lưu ý Bluetooth thường cần dây nối vào đầu cắm USB 2.0 bên trong; bỏ qua dây này thì Wi-Fi vẫn chạy nhưng Bluetooth không hoạt động. Card Ethernet đa gigabit là lựa chọn khác: kết nối 2,5 GbE hoặc 5 GbE có thể giúp truyền tệp tới NAS nhanh hơn, nếu thiết bị mạng còn lại cũng hỗ trợ tốc độ đó.
Card mở rộng USB bổ sung cổng cho thiết bị ngoại vi; các cổng 5 Gbps phù hợp băng thông x1 hơn, còn nhiều card 10 Gbps có thể đòi khe x4 hoặc chia sẻ băng thông giữa các cổng. Hướng thứ tư là adapter M.2 NVMe để có thêm SSD mở rộng PC khi các khe M.2 trên bo mạch đã kín, nhưng tốc độ bị giới hạn bởi khe x1. Thứ năm là card âm thanh cho máy có phần âm thanh tích hợp cũ. Cuối cùng, card capture có thể hữu ích khi bạn muốn đưa hình ảnh từ máy chơi game vào PC; hãy kiểm tra kỹ yêu cầu khe và băng thông của mẫu card trước khi chọn.
Cách kiểm tra trước khi mua card
Hãy làm theo các bước dưới đây theo thứ tự. Mục tiêu là xác nhận khe có thể dùng được và card phù hợp trước khi chi tiền, thay vì phát hiện xung đột sau khi lắp.
- Xác định khe x1 còn trống và xem card có bị GPU hoặc bộ tản nhiệt che lấp không; đồng thời đánh giá liệu card có cản gió tới quạt GPU.
- Tra sách hướng dẫn bo mạch chủ để kiểm tra chia sẻ làn và xem việc dùng cổng M.2 hoặc SATA nào có thể làm khe x1 bị vô hiệu hóa.
- Đối chiếu loại khe vật lý, băng thông cần thiết và yêu cầu riêng của card; không phải card có đầu nối dài hơn x1 đều lắp vừa khe ngắn.
- Kiểm tra phụ kiện cần thiết như dây USB nội bộ cho Bluetooth, nguồn SATA cho một số card USB hoặc giải pháp làm mát cho thiết bị nóng.
Bước đối chiếu kích thước rất đáng lưu tâm: giới hạn không chỉ nằm ở băng thông mà còn ở độ dài đầu nối và khoảng trống quanh khe. Với card USB, nhiều cổng cùng dùng một làn sẽ chia sẻ thông lượng; với card không dây, thiếu dây USB nội bộ có thể khiến phần Bluetooth không hoạt động.
Mở rộng lưu trữ và đừng xem nhẹ tản nhiệt
Nếu muốn thêm NVMe, hãy phân biệt adapter M.2 dành cho khe x1 với U.2 to PCIe adapter. ADT R27A-BK3 là cách đưa SSD U.2 NVMe vào hệ thống có khe PCIe tiêu chuẩn, nhưng đầu nối của mẫu này là PCIe x4; vì vậy đừng mặc định nó lắp được vào khe x1 ngắn. Adapter này dành riêng cho ổ U.2 dùng đầu SFF-8639, khác với phiên bản dành cho ổ EDSFF. Kiểm tra đúng loại ổ và đúng phiên bản adapter trước khi mua.
Với ổ nằm trong vỏ kín, tản nhiệt là phần của giải pháp chứ không phải phụ kiện trang trí. R27A-BK3 có vỏ kim loại và quạt thổi PWM để đưa gió qua ổ; trong thử nghiệm được nêu, ổ không gặp hiện tượng giảm tốc do nhiệt kéo dài. Còn với card x1 nhỏ gọn, hãy xem vị trí lắp có ảnh hưởng luồng khí trong thùng máy hay không. Kết luận: nâng cấp PC rẻ tiền qua khe x1 rất đáng thử nếu bạn chọn đúng card, kiểm tra chia sẻ làn và dành sự chú ý tương xứng cho nhiệt độ.
