Dòng vốn lớn là cơ hội, không phải kết quả
Vốn công nghệ cao là nguồn lực đầu tư gắn với công nghệ, tri thức và năng lực sản xuất mới, có thể giúp doanh nghiệp nâng cấp hoạt động và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng. Với TP.HCM, dòng vốn đang hướng về thành phố chỉ trở thành động lực đổi mới sáng tạo nếu tạo được năng lực bền vững trong nước, thay vì dừng ở các cam kết và thiết bị nhập về. Tại Diễn đàn Kinh tế mùa thu 2026 (AEF 2026), diễn ra từ ngày 26 đến 29/10, các cuộc trao đổi đặt dòng vốn, công nghệ và hạ tầng vào trung tâm của câu chuyện tăng trưởng. Thành phố đứng trước một bài toán cụ thể: chuyển sự quan tâm của nhà đầu tư thành dự án có lộ trình, đối tác trong nước và kết quả đo được. Đây là lúc cần đánh giá cơ hội bằng giá trị công nghệ ở lại, không chỉ quy mô vốn đăng ký.
Tại Diễn đàn CEO 500 ngày 26/10, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Công Vinh cho biết thành phố ưu tiên thu hút FDI chất lượng cao gắn với công nghệ, hạ tầng năng lượng và tài chính bền vững. Định hướng này đúng, nhưng muốn tạo khác biệt, chính sách phải gắn vốn với chuyển giao tri thức, việc làm chất lượng cao và năng lực sản xuất mới. Nếu không, thành phố có thể ghi nhận thêm dự án mà chưa xây được nền tảng để doanh nghiệp Việt tự phát triển sản phẩm, làm chủ vận hành và tiến lên những khâu có giá trị cao hơn.
Gỡ bốn nút thắt để vốn tạo năng lực nội sinh
Bốn điểm nghẽn được nêu rõ là thể chế, hạ tầng, nhân lực và liên kết doanh nghiệp. Đây không phải danh sách riêng lẻ: thủ tục chậm làm lỡ cơ hội đầu tư; hạ tầng thiếu kết nối làm tăng khó khăn khi vận hành; thiếu nhân lực khiến công nghệ khó được làm chủ; còn doanh nghiệp nội địa đứng ngoài chuỗi cung ứng thì lợi ích lan tỏa bị hạn chế. Vì vậy, cải cách cần đi theo một gói thống nhất: đầu mối xử lý rõ ràng, lộ trình triển khai có thể theo dõi, hạ tầng đáp ứng nhu cầu sản xuất và chương trình đào tạo gắn với vị trí việc làm thực tế. Thành phố đã đặt HCMC C4IR làm đầu mối tổng hợp sáng kiến và dự án sau diễn đàn. Giá trị của đầu mối này sẽ phụ thuộc vào khả năng biến đối thoại thành quyết định, rồi thành tiến độ và trách nhiệm cụ thể.
Quy mô đô thị mới càng khiến việc phối hợp trở nên cấp thiết. Sau khi sáp nhập Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, TP.HCM có không gian phát triển rộng hơn và vai trò lớn hơn trong thu hút nguồn lực quốc tế. Thành phố cũng cần thiết kế cơ chế để doanh nghiệp nhỏ tham gia được, thay vì chỉ trông vào một số tập đoàn dẫn dắt. Khi doanh nghiệp trong nước được kết nối với nhà đầu tư, nhà cung ứng và chương trình chuyển giao công nghệ, dòng vốn mới có cơ hội tạo thành năng lực sản xuất lan tỏa.
Bán dẫn, AI và hạ tầng phải gắn với thế mạnh địa phương
AEF 2026 mở không gian gặp gỡ giữa nhà đầu tư, doanh nghiệp và cơ quan quản lý trong các lĩnh vực bán dẫn, AI, sản xuất thông minh và hạ tầng kết nối. Với bán dẫn TP.HCM, hướng đi đáng tập trung không chỉ là thu hút dự án mới mà còn khai thác các khâu thiết kế vi mạch, đóng gói và kiểm thử, vốn được dự báo có vai trò đặc biệt quan trọng trong chu kỳ phát triển sắp tới. Muốn tiến xa hơn, thành phố cần gắn các khâu này với đào tạo kỹ sư, năng lực nghiên cứu và mạng lưới doanh nghiệp cung ứng. Nếu thiếu liên kết ấy, cơ hội hiện diện trong chuỗi giá trị có thể chỉ dừng ở gia công, thay vì tích lũy tri thức và năng lực thiết kế.
Hạ tầng thông minh cũng cần được xem là điều kiện sản xuất, không phải phần trang trí của đô thị hiện đại. IoT, AI, robot và kết nối giữa doanh nghiệp chỉ phát huy tác dụng khi dựa trên hạ tầng phù hợp và dữ liệu có thể lưu chuyển an toàn. Khi không gian đô thị mở rộng, nhu cầu kết nối chuyên biệt cho nhà máy, logistics và dịch vụ ngày càng rõ; quy hoạch hạ tầng phải tính trước nhu cầu ấy. HCMC C4IR đang thúc đẩy ứng dụng công nghệ công nghiệp 4.0 và nghiên cứu khung hạ tầng thông minh để hỗ trợ doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Đây là hướng đúng, nhưng cần đi kèm tiêu chuẩn, đầu tư đồng bộ và cơ chế để doanh nghiệp trong nước tiếp cận.
Đo thành công bằng lợi ích người dân và doanh nghiệp
Các dự án được TOJOY Enterprise Services nêu tại diễn đàn gồm kinh tế tầm thấp, thiết bị dịch vụ thông minh ứng dụng AI và robot xây dựng. Điều đáng quan tâm không chỉ là số lượng thiết bị hay tốc độ triển khai, mà là dự án có tạo dịch vụ hữu ích, năng lực vận hành tại chỗ và cơ hội cho doanh nghiệp Việt hay không. Những ứng dụng kinh tế tầm thấp có thể phục vụ du lịch, vận tải đô thị và logistics; còn tự động hóa có thể giảm công việc lặp lại trong xây dựng. Nhưng hiệu quả chỉ xuất hiện khi quy định vận hành rõ ràng, hạ tầng tương thích và người lao động được đào tạo để sử dụng, bảo trì công nghệ.
Với người dân và hộ kinh doanh, đổi mới phải hiện ra trong dịch vụ tốt hơn, không phải chỉ trên sân khấu hội nghị. Công nghệ và dữ liệu logistics có thể giúp rút ngắn thời gian giao hàng, kiểm soát chi phí và mở rộng thị trường cho nhà bán hàng địa phương. Đó là thước đo thiết thực cho đổi mới sáng tạo: lợi ích có đến được với doanh nghiệp nhỏ và người sử dụng hay không. TP.HCM đang có cơ hội thu hút vốn, kết nối đối tác và phát triển các ngành công nghệ mới; nhiệm vụ quyết định là buộc mỗi dự án gắn với chuyển giao, nhân lực và liên kết trong nước. Khi các điều kiện ấy được bảo đảm, dòng vốn mới mới có thể chuyển từ cơ hội đầu tư thành động lực tăng trưởng lâu dài.
