Mốc vận hành đang đến gần, nhưng tiến độ chưa thể chỉ nhìn bằng tỷ lệ hoàn thành
Tiến độ sân bay Long Thành là mức độ hoàn thành các công trình xây dựng, dịch vụ và điều kiện kỹ thuật cần thiết để sân bay giai đoạn 1 có thể vận hành an toàn, đồng bộ theo kế hoạch. Mốc khai thác thương mại dự kiến từ 0 giờ ngày 24/12 khiến những phần việc còn dang dở giờ không chỉ là vấn đề thi công, mà còn là phép thử về phối hợp và nghiệm thu.
Ngày 5/11/2026, Văn phòng Chính phủ ban hành công văn truyền đạt chỉ đạo của Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc, yêu cầu các bộ, ngành, địa phương và cơ quan liên quan đẩy nhanh dự án, chịu trách nhiệm nếu để chậm trễ ảnh hưởng tiến độ. Yêu cầu này là cần thiết: một sân bay không thể khai thác chỉ vì nhà ga gần xong; phương án vận hành, an ninh, an toàn, kết nối hạ tầng và cấp phép chuyên ngành đều phải sẵn sàng.
Long Thành cùng Tân Sơn Nhất được kỳ vọng đảm nhận vai trò cửa ngõ hàng không của vùng TP.HCM, góp phần giảm tải sân bay hiện hữu và mở rộng năng lực vận chuyển hành khách, hàng hóa quốc tế. Với hành khách, giá trị của mốc khai thác nằm ở dịch vụ có thể vận hành trơn tru, không phải ở ngày cắt băng.
Sáu công trình ưu tiên có tiến triển, nhưng hạn hoàn thành đang bị siết
Ở dự án thành phần 3, các công trình thiết yếu đạt khoảng 86%; phần lớn gói thầu được đánh giá có khả năng hoàn thành trong tháng 12. Những hạng mục lớn, phức tạp như nhà ga hành khách, giao thông nội cảng, hạ tầng kỹ thuật, nhà ga hàng hóa số 1 và nhà để xe vẫn cần huy động thêm nguồn lực để đẩy nhanh thi công, hoàn thiện.
Tại dự án thành phần 4, sáu công trình ưu tiên gồm hai khu xử lý vệ sinh tàu bay và bảo trì phương tiện mặt đất, hai khu cung cấp suất ăn hàng không, cùng các khu bảo trì tàu bay số 1 đến 4. Các nhà đầu tư báo cáo tiến độ đạt 70%–95% giá trị hợp đồng và dự kiến hoàn thành trong tháng 12. Tuy nhiên, tỷ lệ cao không xóa được rủi ro: Cục Hàng không đề nghị điều chỉnh hạn hoàn thành toàn bộ xây dựng, lắp thiết bị và sẵn sàng vận hành muộn nhất đến 23/12.
Cục Hàng không nêu các nguyên nhân gồm khối lượng thi công lớn, thiếu nhân công và vật tư, giá nhiên liệu và vật liệu biến động, thiết bị chuyên ngành nhập khẩu kéo dài; hạ tầng chung chưa đồng bộ cũng gây khó cho việc tiếp cận công trường và đấu nối. Đề xuất gia hạn sát ngày dự kiến khai thác cho thấy khoảng đệm gần như không còn. Bộ Xây dựng cần chốt mốc mới và điều chỉnh hợp đồng rõ ràng, thay vì để các nhà đầu tư hiểu khác nhau về điều kiện bàn giao.
Khoản thanh toán vướng mắc có thể làm nghẽn cả dòng tiền lẫn nghiệm thu
Khoảng 8.925 tỷ đồng giá trị khối lượng thi công đang gặp khó khăn trong thanh toán, liên quan 12/16 gói thầu thuộc dự án thành phần 3. Đây không phải vướng mắc giấy tờ nhỏ: hồ sơ chưa khép lại đang gây áp lực dòng tiền cho nhà thầu, trong khi thiếu căn cứ nghiệm thu và thanh toán có thể cản trở việc chạy thử liên động các hệ thống cần cho cấp phép khai thác.
Nguồn cơn là thay đổi nhà sản xuất, mã hiệu, xuất xứ vật tư, thiết bị và điều chỉnh thiết kế trong quá trình thi công, làm phát sinh khối lượng so với hợp đồng ban đầu. Một số thiết bị nhập khẩu có thông số khác thỏa thuận; dù nhiều thiết bị đã được xác nhận đáp ứng kỹ thuật, đưa đến công trường, lắp đặt hoặc chạy thử cục bộ, hồ sơ kiểm định chất lượng, thẩm định giá và điều chỉnh hợp đồng vẫn chưa hoàn tất.
Ngày 4/11, Phó Thủ tướng giao các bộ Công an, Xây dựng, Tài chính và Khoa học và Công nghệ phối hợp xử lý kiến nghị của ACV về việc thành lập hội đồng kiểm định chất lượng vật tư, vật liệu và trang thiết bị. Thanh toán dự án Long Thành cần được tháo gỡ theo hồ sơ và quy định, không phải bằng cách bỏ qua kiểm định. Nhưng việc phân công đầu mối, thời hạn và tiêu chí thẩm định phải đủ cụ thể để thủ tục không tiếp tục khóa dòng tiền.
Rà soát từng gói thầu là điều kiện để biến mốc khai thác thành khả thi
Phó Thủ tướng yêu cầu doanh nghiệp rà từng gói thầu, xác định khối lượng còn lại, hạn hoàn thành từng hạng mục và nhu cầu nhân lực, máy móc, thiết bị, nhiên liệu, vật liệu. Cách tiếp cận này đúng trọng tâm: con số tiến độ tổng thể không chỉ ra công trình nào đang giữ chân công trình khác, cũng không cho biết phần nào đủ điều kiện đưa vào vận hành.
Song song với thi công, ACV phải phối hợp hoàn tất nghiệm thu, kiểm tra điều kiện khai thác và các chấp thuận, giấy phép chuyên ngành hàng không. Bộ Xây dựng chủ trì cùng các cơ quan liên quan rà soát phương án khai thác; các địa phương được yêu cầu hỗ trợ nguồn cung nhiên liệu, vật liệu và đôn đốc công trình kết nối, hạ tầng kỹ thuật. Đây là chuỗi việc phụ thuộc lẫn nhau, nên chậm ở một mắt xích có thể làm giảm giá trị của mọi hạng mục đã hoàn thành.
Sau khi Bộ Xây dựng chấp thuận hạn mới, Cục Hàng không dự kiến đàm phán, sửa đổi hợp đồng với các nhà đầu tư; mục tiêu của Chính phủ vẫn là hoàn thiện điều kiện để khai thác trước ngày 31/12. Kết luận cần được nhìn nhận thẳng thắn: tiến độ sân bay Long Thành đang có nền tảng đáng kể, nhưng chỉ có thể kịp vận hành nếu rà soát tiến độ, thanh toán và điều kiện khai thác được xử lý đồng thời, có người chịu trách nhiệm và hạn chót kiểm chứng được.
