Thí điểm nhỏ để kiểm chứng trước khi mở rộng
Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học là quá trình sử dụng tiếng Anh thường xuyên trong dạy học, hoạt động giáo dục, giao tiếp và quản lý, chứ không chỉ tăng số tiết ngoại ngữ trong thời khóa biểu. TP.HCM đã phê duyệt kế hoạch giai đoạn 2026-2035, tầm nhìn đến năm 2045; từ năm học 2026-2027, mỗi cụm chuyên môn chọn 1-2 cơ sở giáo dục tham gia thí điểm tiếng Anh để kiểm chứng tiêu chí, chương trình và học liệu. Đây là cách khởi đầu hợp lý: thử nghiệm ở quy mô hẹp giúp thành phố phát hiện điểm nghẽn trước khi yêu cầu toàn hệ thống thay đổi. Cuối năm học 2027-2028 sẽ sơ kết, điều chỉnh rồi mới nhân rộng. Tuy nhiên, thí điểm chỉ có ý nghĩa nếu kết quả được đánh giá thực chất, thay vì đo thành công bằng số trường đăng ký.
Ba giai đoạn, mục tiêu tăng dần
Lộ trình giáo dục được chia thành ba chặng: 2026-2030 xây nền tảng; 2031-2035 huy động nguồn lực để thực hiện các chỉ tiêu; 2036-2045 hoàn thiện điều kiện và duy trì phát triển. Năm học 2026-2027 dành cho chuẩn bị: cơ sở giáo dục được phổ biến mục tiêu, tự đánh giá năng lực triển khai và lập kế hoạch riêng; thành phố cũng khảo sát trình độ tiếng Anh của đội ngũ quản lý, giáo viên và nhân viên. Sang năm học 2027-2028, ít nhất 15% cơ sở giáo dục dự kiến tổ chức dạy môn học bằng tiếng Anh; đến 2029-2030, mục tiêu tăng lên ít nhất 30%, đồng thời ít nhất 40% trường xây dựng môi trường sử dụng tiếng Anh. Đến năm 2035, thành phố đặt mục tiêu toàn bộ cán bộ quản lý và giáo viên đạt chuẩn năng lực ngoại ngữ theo đề án.
Mở rộng không thể chỉ dựa vào chỉ tiêu
Đích đến không phải là đưa một chương trình giống nhau vào mọi trường bất kể điều kiện. Kế hoạch cho phép địa bàn còn hạn chế về kinh tế - xã hội, hạ tầng hoặc nhân lực đi theo nhịp phù hợp, ưu tiên củng cố nền tảng để tránh tạo áp lực hình thức. Đây là lựa chọn cần thiết, bởi nguồn giáo viên tiếng Anh và giáo viên dạy môn học bằng tiếng Anh hiện còn thiếu, chất lượng chưa đồng đều; vùng ven, ngoại thành cũng gặp bất lợi về thiết bị và công nghệ.
Muốn dạy môn học bằng tiếng Anh, giáo viên tiểu học và THCS cần đạt năng lực ngoại ngữ tối thiểu bậc 4, còn cấp THPT, giáo dục thường xuyên cấp THPT và giáo dục nghề nghiệp cần bậc 5; đồng thời phải được bồi dưỡng phương pháp tích hợp nội dung và ngôn ngữ. Thành phố cần gắn các chỉ tiêu với đào tạo liên tục, học liệu số, hỗ trợ tuyển dụng ở địa bàn khó khăn và đầu tư hạ tầng. Nếu thiếu những điều kiện ấy, tiếng Anh trường học dễ trở thành yêu cầu trên giấy thay vì năng lực học sinh có thể sử dụng.
Tạo môi trường dùng tiếng Anh trong đời sống học đường
Mở rộng chương trình cũng phải mở rộng cơ hội thực hành. Câu lạc bộ, ngày hội, sân chơi và hoạt động trải nghiệm có thể giúp học sinh dùng tiếng Anh ngoài giờ học; kết nối thư viện, bảo tàng, thiết chế văn hóa, thể thao, doanh nghiệp và không gian công cộng sẽ làm việc học bớt lệ thuộc vào lớp học. Ở mầm non, thành phố dự kiến thí điểm làm quen tiếng Anh qua trò chơi và nền tảng số; các chương trình bổ sung được triển khai trên cơ sở tự nguyện. Với bậc học thấp, việc chú trọng nghe và nói phù hợp hơn là biến mục tiêu thành áp lực thi cử. Kết luận, kế hoạch có tầm nhìn đủ dài và bắt đầu bằng thí điểm có kiểm soát; phép thử quyết định sẽ là khả năng thu hẹp chênh lệch giữa các trường, bảo đảm giáo viên và học liệu trước khi nhân rộng. Nếu làm được, tiếng Anh mới trở thành công cụ học tập và giao tiếp thực chất.
