Từ điểm đến đầu tư thành đối tác cùng phát triển
Đối tác đầu tư toàn cầu là bên cùng doanh nghiệp quốc tế nghiên cứu, sáng tạo công nghệ, phát triển sản phẩm và mở rộng thị trường, thay vì chỉ cung cấp địa điểm sản xuất hay tiêu thụ. Tại Hội nghị Fortune Southeast Asia 500 Summit ngày 3/11/2026 ở TP. Hồ Chí Minh, Thứ trưởng Bộ Tài chính Lê Tấn Cận nêu kỳ vọng Việt Nam chuyển sang vai trò đó và thúc đẩy hợp tác phát triển dài hạn. Đây là một bước chuyển cần thiết: khi cạnh tranh công nghệ tăng, tiêu chuẩn xanh trở nên phổ biến và chuỗi cung ứng đối mặt rủi ro, chỉ mời gọi thêm vốn sẽ không đủ để tạo lợi thế bền vững. Hội nghị lần đầu tổ chức tại thành phố quy tụ hơn 250 lãnh đạo doanh nghiệp cấp cao, nhà hoạch định chính sách và nhà đầu tư. Sự hiện diện ấy mở ra cơ hội đối thoại, nhưng giá trị thực sẽ được đo bằng những quan hệ hợp tác tạo thêm năng lực trong nước.
Việt Nam bước vào giai đoạn mới với mục tiêu trở thành nước phát triển có thu nhập cao vào năm 2045. Theo phát biểu tại hội nghị, GDP tăng 9,01% trong 9 tháng đầu năm 2026; con số này cho thấy đà tăng trưởng, nhưng không tự động bảo đảm chất lượng liên kết giữa vốn nước ngoài và doanh nghiệp nội địa. Muốn trở thành đối tác, Việt Nam cần biến sức hút đầu tư thành hợp tác có chiều sâu: cùng nghiên cứu, nâng năng lực nhà cung ứng và tạo giá trị gia tăng tại chỗ. Nếu thiếu những kết nối ấy, nền kinh tế có thể tiếp tục đón dự án mà chưa tích lũy tương xứng công nghệ và tri thức.
Hệ sinh thái đầu tư phải nối được doanh nghiệp với năng lực trong nước
Một hệ sinh thái đầu tư hiệu quả không thể chỉ là danh mục ưu đãi hay địa điểm sẵn sàng xây nhà máy. Định hướng được nêu tại hội nghị là xây dựng đồng bộ các điều kiện, kết nối doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài với doanh nghiệp trong nước, đồng thời phát triển logistics, dữ liệu, năng lượng sạch và nguồn nhân lực chất lượng cao. Điểm cốt yếu nằm ở chữ “kết nối”: hạ tầng có ý nghĩa khi doanh nghiệp tiếp cận được; nhân lực có giá trị khi đáp ứng nhu cầu sản xuất và nghiên cứu; còn doanh nghiệp nội địa phải đủ khả năng tham gia chuỗi cung ứng, chứ không đứng ngoài các dự án lớn.
Đây là yêu cầu khó hơn thu hút vốn, bởi nó đòi hỏi các cấu phần phát triển cùng tiến thay vì vận hành rời rạc. Nếu logistics chậm, dữ liệu thiếu nền tảng, năng lượng sạch chưa sẵn sàng hoặc kỹ năng lao động chưa phù hợp, lời mời gọi hợp tác công nghệ sẽ kém thuyết phục. Vì vậy, chính sách nên được đánh giá không chỉ qua lượng vốn đăng ký hay số dự án, mà còn qua mức độ liên kết với doanh nghiệp trong nước và khả năng nâng cấp hoạt động tại Việt Nam. Một hệ sinh thái tốt phải khiến đối tác thấy rằng đầu tư tại đây đồng nghĩa với cơ hội cùng phát triển, không chỉ tận dụng lợi thế chi phí hay vị trí.
Thị trường vốn và khu thương mại cần tạo động lực thực chất
Thị trường vốn, các khu thương mại tự do và trung tâm tài chính quốc tế được nêu như những động lực tăng trưởng mới. Đây là hướng đi đáng chú ý vì mục tiêu hợp tác sâu cần nhiều hơn nguồn vốn cho từng nhà máy: doanh nghiệp cần những kênh tài chính và không gian giao thương hỗ trợ mở rộng, kết nối chuỗi cung ứng và phát triển dịch vụ. Tuy nhiên, gọi tên các động lực chưa đủ. Thị trường vốn phải góp phần huy động nguồn lực cho sản xuất, đổi mới sáng tạo và tăng trưởng dài hạn; các khu thương mại cần gắn với hoạt động logistics, thương mại và năng lực doanh nghiệp thay vì trở thành những điểm tách rời khỏi nền kinh tế.
TP. Hồ Chí Minh cũng định hướng phát triển trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do, logistics và đô thị gắn với giao thông công cộng. Sau sáp nhập từ ngày 1/7/2025, không gian phát triển thống nhất của thành phố được kỳ vọng tạo điều kiện tổ chức và kết nối chuỗi sản xuất, logistics, thương mại và dịch vụ tài chính. Những định hướng này chỉ phát huy khi được kết nối thành một mạng lưới có thể phục vụ doanh nghiệp thực tế. Nếu thiếu liên thông, mỗi sáng kiến sẽ khó tạo hiệu ứng cộng hưởng; nếu phối hợp tốt, chúng có thể giúp Việt Nam tiến từ vai trò điểm đến đầu tư sang một mắt xích cùng kiến tạo giá trị khu vực.
Đo thành công bằng chiều sâu hợp tác
Việt Nam đang phát tín hiệu muốn đồng hành với nhà đầu tư trong nghiên cứu công nghệ, phát triển sản phẩm và mở rộng thị trường khu vực, toàn cầu. Để thông điệp ấy đáng tin, trọng tâm cần chuyển từ thu hút dự án sang xây dựng năng lực hợp tác: doanh nghiệp trong nước phải được kết nối với doanh nghiệp nước ngoài, còn hạ tầng, nhân lực, năng lượng và nguồn tài chính phải hỗ trợ được mối liên kết đó. Tăng trưởng và ổn định vĩ mô tạo nền tảng; chúng không thay thế được chất lượng thể chế thực thi hay khả năng phối hợp giữa các bên.
Kết luận lại, tham vọng trở thành đối tác đầu tư toàn cầu là hợp lý nhưng không thể đạt được chỉ bằng lời mời gọi vốn. Việt Nam cần hoàn thiện hệ sinh thái đầu tư theo hướng đồng bộ, gắn thị trường vốn và các khu thương mại với nhu cầu doanh nghiệp, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị. Khi hợp tác tạo ra năng lực, công nghệ và sản phẩm mới ngay tại Việt Nam, dòng vốn mới thực sự trở thành quan hệ hợp tác phát triển lâu dài.
