Bốn cây đàn, một cuộc đối thoại âm nhạc
Hòa tấu piano là hình thức biểu diễn trong đó nhiều nghệ sĩ phối hợp trên các cây đàn piano, cùng tái tạo bè, hòa âm và màu sắc của một tác phẩm trong cấu trúc chung. Trong chương trình “Nghệ thuật hòa tấu – Hội tụ tinh hoa trên bốn cây đàn piano”, quy mô ấy được mở rộng với 32 nghệ sĩ và giảng viên thuộc Khoa Piano, những người vừa tham gia biểu diễn vừa gắn bó với công tác đào tạo. Concert piano diễn ra lúc 20 giờ ngày 1/11 tại Phòng Hòa nhạc lớn, Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, nhân kỷ niệm 70 năm thành lập Học viện và Khoa Piano. Điểm đáng chú ý không chỉ là số lượng người chơi, mà là cách bốn cây đàn cùng thay thế một dàn nhạc, biến buổi diễn thành phép thử về lắng nghe, phối hợp và tư duy hòa tấu.
Những tác phẩm vốn viết cho dàn nhạc giao hưởng được chuyển thành bản phối cho bốn piano, nên người biểu diễn phải đảm nhiệm các lớp giai điệu và màu âm vốn thuộc về nhiều nhóm nhạc cụ. Sự thiếu vắng những nhạc cụ ấy đặt ra yêu cầu cao về kỹ thuật, hiểu biết tổng phổ, cân bằng âm lượng và phối hợp giữa các nghệ sĩ. Đây là thử thách thật sự, không phải màn phô diễn số lượng: nếu các bè không ăn khớp, cấu trúc và sức biểu cảm của nguyên tác có thể bị thu hẹp. Chính giới hạn đó cũng làm nên sức hút của hòa tấu piano lần này.
Từ Mozart đến Gershwin: dàn nhạc được tái tạo trên phím đàn
Hành trình âm nhạc thế giới mở đầu bằng những dấu mốc cổ điển và lãng mạn: Giao hưởng số 40 cung Sol thứ, K. 550 của Mozart, chuyển soạn bởi Theodor Kirchner; khúc dạo đầu Ruslan và Lyudmila của Mikhail Glinka, qua bản phối của Vyacheslav Gryaznoff; cùng khúc dạo đầu Giấc mộng đêm hè, Op. 21 của Felix Mendelssohn, do Franz Ludwig Schubert chuyển soạn. Chương trình tiếp nối với thơ giao hưởng Vltava của Bedřich Smetana và tổ khúc vũ ballet Kẹp hạt dẻ, Op. 71a của Pyotr Ilyich Tchaikovsky. Đặt các trường phái khác nhau cạnh nhau giúp người nghe nhận ra bốn cây piano không chỉ truyền lại giai điệu, mà còn phải dựng lại màu sắc và độ tương phản của dàn nhạc.
Một điểm nhấn giàu kịch tính là trích đoạn Khúc ca Toreador trong tổ khúc Carmen của Georges Bizet, được tám nghệ sĩ trình diễn. Ở phần âm nhạc thế kỷ 20, Rhapsody in Blue của George Gershwin đưa chất jazz gặp truyền thống giao hưởng Mỹ, mở rộng bảng màu sau loạt tác phẩm kinh điển châu Âu. Cách sắp xếp này tạo nên nhịp chuyển từ quen thuộc sang mới mẻ, thay vì biến đêm diễn thành một danh sách tác phẩm nối tiếp. Người nghe có thể cảm nhận sức nặng của phối hợp tập thể qua từng thay đổi về nhịp, sắc thái và tuyến bè.
Nhạc Việt Nam hiện diện bằng tiếng nói riêng
Giữa những kiệt tác quốc tế, Tổ khúc cho bốn piano của nhạc sĩ Đặng Hữu Phúc đem đến điểm tựa Việt Nam rõ nét. Hai chương được chọn là số 3, Vũ khúc, và số 4, Chợ vùng cao; đây cũng là những tác phẩm duy nhất trong chương trình vốn được sáng tác nguyên gốc cho bốn piano. Các nghệ sĩ Phạm Quỳnh Trang, Trần Thục Anh, Trần Hà Mi và Trần Văn Cô đảm nhiệm phần trình diễn. Chất liệu dân gian và nhịp điệu Việt được đặt trong ngôn ngữ piano đương đại, tạo nên sự kết nối giữa căn cốt văn hóa và cách viết mới.
Lựa chọn này có ý nghĩa hơn một tiết mục đại diện: nhạc Việt Nam được đặt trong cùng không gian nghệ thuật với Mozart, Mendelssohn, Tchaikovsky và Gershwin, nhưng không cần hòa tan vào ngôn ngữ của họ. Chương trình vì thế cho thấy đối thoại âm nhạc quốc tế có thể diễn ra từ một bản sắc cụ thể, chứ không phải bằng cách làm mờ nguồn cội. Bên cạnh đó, bản Warsaw Concerto của Richard Addinsell, gắn với bộ phim Dangerous Moonlight năm 1941, sẽ xuất hiện trong bản phối bốn piano do Dustin Tieu thực hiện riêng cho chương trình; theo ban tổ chức, đây là lần đầu bản phối được giới thiệu tới công chúng.
Một dịp kỷ niệm có sức nặng chuyên môn
Buổi diễn ngày 1/11 hướng tới cột mốc 70 năm thành lập Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, tính từ ngày 26/11/1956 đến ngày 26/11/2026, đồng thời kỷ niệm Khoa Piano. Việc đưa giảng viên và nghệ sĩ của khoa cùng lên sân khấu khiến sự kiện mang ý nghĩa nghề nghiệp rõ rệt: người đào tạo và người biểu diễn không đứng ở hai phía, mà cùng xây dựng một kết quả âm nhạc chung. Sự góp mặt của các thế hệ trong khoa cũng gợi nhắc vai trò lâu dài của công tác đào tạo piano.
Giá trị của chương trình nằm ở sự cân bằng giữa thử thách biểu diễn và lựa chọn repertory có chủ đích. Bốn cây đàn không thể thay thế hoàn toàn một dàn nhạc, nhưng chính giới hạn đó buộc nghệ sĩ tạo nên sự ăn ý và làm nổi bật cách các tác phẩm có thể đổi hình thức mà vẫn giữ tinh thần. Khi đặt nhạc Việt Nam cạnh âm nhạc thế giới, đêm diễn không chỉ mừng một dấu mốc của Học viện; nó còn khẳng định rằng bản sắc Việt có thể cất tiếng trong không gian hàn lâm bằng ngôn ngữ sáng tạo của riêng mình.
