“Con ghét bố mẹ” – khi câu nói gây sốc là một tín hiệu tâm lý
Hiện tượng trẻ nói “con ghét bố mẹ” là cách một số em bộc lộ cảm xúc tiêu cực, tủi thân và bất lực trong quan hệ cha mẹ con, thường xuất hiện khi nhu cầu được lắng nghe, thấu hiểu và tôn trọng trong giao tiếp gia đình không được đáp ứng, khiến gia đình không còn là nơi an toàn về tâm lý để trẻ thuộc về. Những ngày qua, mạng xã hội xuất hiện nhóm “Con ghét bố mẹ”, chỉ sau vài giờ đã có hàng chục nghìn thành viên và sau một tuần đã vượt 320.000 thành viên. Con số này không chỉ làm phụ huynh hoang mang mà còn phơi bày một thực tế: rất nhiều trẻ đang chọn không gian mạng để nói về tổn thương trong quan hệ cha mẹ con, thay vì nói trực tiếp với người lớn. Nếu người lớn chỉ nhìn đây là sự vô ơn, nổi loạn, chúng ta sẽ bỏ lỡ một tiếng kêu cứu về tâm lý trẻ em.
Tại sao “trẻ ghét bố mẹ” lại bùng nổ trong thời đại smartphone?
Sự bùng nổ của nhóm “Con ghét bố mẹ” không xảy ra trong chân không. Chưa bao giờ số lượng người dùng smartphone ở nước ta tăng nhanh như hiện nay, gần như mỗi người đều có một thiết bị kết nối mạng. Từ không gian “thập cẩm” đó, vô số hội nhóm tiêu cực sinh ra, trở thành mảnh đất màu mỡ cho trẻ đang bất ổn về tâm lý, có mâu thuẫn với gia đình đi tìm sự đồng cảm. Theo chuyên gia, mặt trái của cách người trẻ tiếp cận mạng xã hội là khi thiếu người lớn có chuyên môn đồng hành, phản hồi và giúp điều hòa cảm xúc, các diễn đàn ẩn danh dễ khuếch đại suy nghĩ tiêu cực qua hiệu ứng đám đông. Câu nói “trẻ ghét bố mẹ” vì thế không chỉ là một câu chữ gây sốc, mà là biểu hiện của sự đứt gãy giao tiếp gia đình tích tụ qua nhiều năm, cộng hưởng với sức mạnh lan truyền của công nghệ.
Đằng sau lời phản kháng: tủi thân, bất lực chứ không phải vô ơn
Điều đáng lo không phải là từ “ghét”, mà là cảm xúc bị kẹt phía sau nó. Nhiều trẻ chia sẻ mình ít được cha mẹ thấu hiểu, ít được lắng nghe, ngược lại thường chịu áp lực kỳ vọng, so sánh, áp đặt khô khan, dẫn đến tổn thương tâm lý. Khi trẻ bộc lộ buồn bã, lo âu mà bị người lớn gạt đi, các em sẽ ghi nhận rằng nói ra suy nghĩ của mình không an toàn. Đến tuổi dậy thì, nhu cầu khẳng định bản thân tăng lên, sự thiếu nền tảng giao tiếp ấy dễ bùng phát thành phản kháng, thậm chí là câu nói “con ghét bố mẹ”. Chuyên gia nhấn mạnh: chữ “ghét” mang năng lượng tiêu cực, nhưng đằng sau sự phản kháng có thể là tiếng kêu cứu của sự tủi thân, cảm giác bất lực khi khát khao được thấu hiểu không được đáp ứng. Nếu người lớn vội quy kết vô ơn, chúng ta đang trừng phạt nạn nhân của một quan hệ cha mẹ con bị rạn nứt.
Giao tiếp gia đình: từ “quản lý” sang “đồng hành” để trẻ không phải lên mạng kêu cứu
Nhóm “Con ghét bố mẹ” cho thấy một điều rõ ràng: khi trong nhà thiếu không gian đối thoại, trẻ sẽ đóng cửa phòng và mở điện thoại. Sự đứt gãy trong quan hệ cha mẹ con hiếm khi xảy ra đột ngột, mà là hệ quả của những vết rạn nứt trong giao tiếp tích tụ qua nhiều năm. Cha mẹ cần chuyển từ vai trò “người quản lý” sang “người đồng hành”, dành thời gian cố định mỗi ngày để trò chuyện với con, không bị ngắt quãng bởi thiết bị số, và không chỉ xoay quanh điểm số hay thành tích. Sự an toàn tâm lý chỉ được thiết lập khi trẻ tin rằng người lớn tôn trọng thế giới nội tâm của mình, cho phép các em mắc lỗi và sẵn sàng nhận lỗi khi cư xử chưa đúng. Khi quan hệ cha mẹ con được xây dựng trên tin tưởng, trẻ sẽ thoải mái chia sẻ cảm xúc thật trong gia đình, thay vì phải tìm diễn đàn ẩn danh để nói “con ghét bố mẹ”.
Từ khủng hoảng mạng xã hội đến cơ hội chữa lành quan hệ cha mẹ con
Sự xuất hiện và tăng thành viên đột biến của nhóm “Con ghét bố mẹ” đã làm nhiều phụ huynh băn khoăn, tác động xấu đến các mối quan hệ, ảnh hưởng đến kết quả học tập, công tác của mỗi gia đình và toàn xã hội. Nhưng nếu bình tĩnh nhìn nhận, đây cũng là một tấm gương phản chiếu để người lớn soi lại cách mình giao tiếp với con. Thay vì cấm đoán, la mắng hay bêu xấu con trên mạng, cha mẹ được khuyến nghị chuyển sang trạng thái lắng nghe, thấu hiểu, giữ sự ấm áp và thể hiện tình yêu thương trong ứng xử hàng ngày. Ở cấp độ rộng hơn, cần những chính sách về độ tuổi trẻ tiếp cận không gian mạng, tăng thời lượng giáo dục cảm xúc, kỹ năng sống và đào tạo giáo viên về kỹ năng đồng hành tâm lý với học sinh vị thành niên. Khi gia đình, nhà trường và xã hội cùng coi tâm lý trẻ em là ưu tiên, những hội nhóm kiểu “Con ghét bố mẹ” sẽ mất dần lý do tồn tại.
