Mùa hồng đắt giá nhưng vườn lại vắng quả
Hồng Đại Huệ là đặc sản của xã Đại Huệ, Nghệ An, nơi những vườn cây lâu năm cho trái vỏ mỏng, nhiều cát, vị ngọt và gắn với sinh kế của nhiều gia đình. Năm nay, đúng lúc bước vào chính vụ thu hoạch, nhiều vườn chỉ lác đác quả, thậm chí có hộ gần như mất trắng.
Nghịch lý của vụ mùa nằm ở chỗ giá hồng tăng nhưng lượng quả để bán lại sụt mạnh. Giá phổ biến ở mức 25.000–40.000 đồng/kg, cao gấp 2–3 lần năm ngoái, song mức giá ấy không thể cứu thu nhập nếu cây không đậu quả. Với người trồng, đây không phải mùa hưởng lợi từ giá cao mà là mùa phải nhìn nguồn thu quen thuộc co lại.
Đại Huệ có khoảng 200 ha trồng hồng, là một trong những vùng sản xuất tập trung của hồng Nghệ An. Vì thế, vụ mất mùa không chỉ là chuyện riêng của vài khu vườn: nó làm hụt nguồn hàng địa phương và giảm việc cho những người sống bằng khâu thu hái, vận chuyển, phân loại, sơ chế.
Sản lượng lao dốc, giá cao không bù nổi
Trường hợp của ông Nguyễn Cảnh Thủy cho thấy mức độ thiệt hại rõ hơn mọi con số giá. Gia đình ông có 50 gốc hồng lâu năm; vụ này sản lượng ước chỉ bằng khoảng một phần mười năm trước. Năm ngoái, vườn thu khoảng 5–6 tấn, còn năm nay nhiều cây chỉ có vài quả hoặc không có quả để hái.
Sau hai cơn bão số 5 và số 10 năm 2025, 32 gốc trong vườn ông Thủy bị gãy đổ; dù được dựng lại và chăm sóc, bốn cây đã chết, những cây còn lại sinh trưởng yếu. Đây là lời giải thích cụ thể cho mất mùa hồng: mức giá tăng phản ánh nguồn cung khan hiếm, chứ không đồng nghĩa người làm vườn có thêm thu nhập.
Các hộ khác cũng chịu cảnh tương tự. Trong 11 gốc hồng lâu năm của bà Nguyễn Thị Nga, chỉ còn sáu cây cho quả sau các đợt bão, mà sản lượng vẫn ít ỏi. Khi nhiều gia đình chỉ thu được một phần nhỏ, giá cao chỉ làm dịu phần nào tổn thất, không thể thay thế số quả đã mất.
Thiệt hại lan từ vườn cây sang việc làm
Vụ hồng thất thu kéo theo hệ quả vượt khỏi thu nhập của chủ vườn. Thương lái phải tìm đến nhiều nơi mới gom đủ hàng, còn lượng quả đưa về sơ chế giảm đáng kể. Người chuyên hái thuê, vận chuyển, phân loại và xử lý hồng vì vậy có ít việc hơn. Một mùa quả thưa khiến cả chuỗi sinh kế quanh đặc sản địa phương cùng chùng xuống.
Điều đáng ngại hơn là tổn thất có thể kéo dài qua nhiều vụ. Những cây hàng chục, thậm chí hàng trăm năm tuổi đã gãy đổ hoặc tổn thương bộ rễ; có cây phải cưa bỏ, cây còn sống cũng cần thời gian chăm sóc mới hồi phục. Theo đại diện Hội Nông dân xã Đại Huệ, có cây năm nay chỉ thu được khoảng 10 kg, trong khi những gốc bị hư hại nặng có thể mất vài năm mới cho năng suất trở lại.
Người dân hiện vun xới, cải tạo đất và chăm sóc các gốc bị ảnh hưởng với hy vọng khôi phục sản lượng. Nhưng phục hồi cây lâu năm không thể tính bằng một vụ thu hoạch. Nếu thiếu hỗ trợ kỹ thuật và thời gian để cây hồi sức, mức giá cao hiện tại sẽ chỉ là tín hiệu của sự khan hiếm, không phải bảo đảm cho cuộc sống người trồng.
Giữ vườn hồng là giữ sinh kế lâu dài
Câu chuyện hồng Đại Huệ nhắc rằng giá bán không thể phản ánh đầy đủ sức khỏe của một vùng trồng. Khi sản lượng giảm sâu và cây cổ thụ bị tổn thương, người trồng mất cả thu nhập trước mắt lẫn năng lực tạo ra những mùa quả sau. Với nhiều gia đình, những gốc hồng còn là tài sản truyền qua nhiều thế hệ, nên thiệt hại không thể đo bằng giá một cân quả.
Vì vậy, ưu tiên lúc này không nên chỉ là tận dụng giá hồng tăng để bán được hàng, mà phải giúp các vườn còn khả năng phục hồi vượt qua giai đoạn suy kiệt. Chăm sóc đất, bảo vệ bộ rễ và theo dõi cây sau bão là việc cấp thiết; đồng thời, cần nhìn nhận rằng sản lượng có thể chưa trở lại trong vài năm. Nếu không, một vụ mất mùa có nguy cơ biến thành sự suy giảm lâu dài của vùng hồng.
Kết luận, giá tăng không cứu được người trồng khi quả gần như không còn để bán. Bão liên tiếp đã biến vụ thu hoạch thành gánh nặng và phơi bày sự mong manh của sinh kế dựa vào những cây hồng lâu năm. Muốn hồng Nghệ An trở lại mùa sung túc, trọng tâm phải là phục hồi vườn cây và bảo vệ nguồn thu cho người dân trong thời gian chờ cây hồi phục.
