Từ mặt hàng phổ biến đến ngôi sao mới của thị trường Mỹ Latinh
Cá rô phi Việt Nam là mặt hàng thủy sản nước ngọt đang chuyển mình từ sản phẩm phổ biến trong nước thành một trong những đối tượng xuất khẩu có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất, với kim ngạch tăng mạnh, thị trường mở rộng và vị thế ngày càng rõ nét tại các nền kinh tế lớn, đặc biệt là Brazil và khu vực Mỹ Latinh. Xuất khẩu cá rô phi Việt Nam trong 9 tháng đầu năm đạt mức tăng 47% so với cùng kỳ, cho thấy đây không còn là câu chuyện đơn lẻ của một vài doanh nghiệp mà là xu hướng dịch chuyển của cả ngành hàng. Điều đáng nói là sự bứt phá này diễn ra trong bối cảnh nhiều mặt hàng thủy sản khác đang chịu áp lực cạnh tranh và nhu cầu toàn cầu biến động, càng làm nổi bật vai trò mới của cá rô phi trong cơ cấu xuất khẩu thủy sản nước ngọt. Thay vì chỉ nhắm vào các thị trường truyền thống, cá rô phi Việt Nam đang tận dụng cơ hội tại thị trường Mỹ Latinh để xây dựng một trụ cột tăng trưởng mới.
Brazil: Đầu tàu tăng trưởng nhưng cũng là phép thử về độ bền
Brazil hiện là thị trường nhập khẩu cá rô phi lớn nhất của Việt Nam, chiếm gần một nửa tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành trong 9 tháng đầu năm. Sự tăng trưởng đột biến tại đây cho thấy cá rô phi Việt Nam đang tận dụng tốt cơ hội mở rộng tại thị trường Nam Mỹ, nơi nhu cầu đối với sản phẩm thủy sản nước ngọt đang đi lên. Một câu nói đáng trích dẫn là: "Brazil đang giữ vai trò đầu tàu trong tăng trưởng xuất khẩu cá rô phi của Việt Nam". Tuy nhiên, đằng sau con số ấn tượng là nền so sánh thấp của năm trước, cùng với các rào cản kỹ thuật và khả năng áp dụng hạn ngạch nhập khẩu đang được thảo luận. Điều này biến Brazil thành thị trường vừa là cơ hội vừa là phép thử: nếu doanh nghiệp Việt Nam không chủ động theo sát chính sách, đảm bảo chất lượng và khả năng đáp ứng yêu cầu, vị thế dẫn đầu tại thị trường Mỹ Latinh có thể bị lung lay nhanh chóng.
Mỹ chững lại, Ả Rập Xê Út và Nhật Bản mở dư địa tăng trưởng
Trong khi Brazil dẫn dắt tăng trưởng, thị trường Mỹ lại cho thấy một thực tế khác: kim ngạch lũy kế giảm mạnh so với cùng kỳ, dù tháng gần nhất đã có dấu hiệu phục hồi. Điều này cảnh báo rằng cá rô phi Việt Nam không thể dựa vào một vài tín hiệu ngắn hạn để xây dựng kế hoạch sản xuất, mà phải chấp nhận chu kỳ biến động của nhu cầu và hàng tồn kho tại các thị trường phát triển. Ngược lại, Ả Rập Xê Út nổi lên như điểm đến mới, với mức tăng trưởng đáng kể và ngày càng đóng góp rõ nét vào tổng kim ngạch xuất khẩu cá rô phi của Việt Nam sang khu vực Trung Đông. Nhật Bản cũng đang mở ra hướng đi khác: thay vì cạnh tranh bằng khối lượng, cá rô phi phi lê Việt Nam được đưa vào chuỗi nhà hàng sushi và sashimi, cho thấy khả năng tham gia phân khúc giá trị cao. Đây là bước chuyển quan trọng, bởi nó buộc doanh nghiệp phải đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe về chất lượng, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc nếu muốn duy trì đơn hàng ổn định.
Rủi ro tập trung thị trường và yêu cầu đa dạng hóa đầu ra
Cơ cấu xuất khẩu hiện nay cho thấy khoảng 80% kim ngạch cá rô phi Việt Nam tập trung vào Brazil, Mỹ và Ả Rập Xê Út, trong đó riêng Brazil và Mỹ chiếm khoảng 71%. Sự tập trung này giúp doanh nghiệp dễ tối ưu hóa sản xuất và logistics, nhưng cũng khiến toàn ngành dễ bị tổn thương khi một trong các thị trường lớn thay đổi chính sách nhập khẩu hoặc nhu cầu sụt giảm. Diễn biến tại EU là ví dụ khác: dù lũy kế 9 tháng tăng nhẹ, giá trị xuất khẩu trong tháng gần nhất lại giảm mạnh, phản ánh sự thiếu ổn định và yêu cầu phải hiểu sâu hơn từng phân khúc thị trường. Theo nhận định được nêu ra, để duy trì đà tăng trưởng và giảm rủi ro phụ thuộc, doanh nghiệp cần tiếp tục đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, đồng thời tạo khác biệt về sản phẩm, chất lượng và dịch vụ. Điều này không chỉ là khuyến nghị chiến lược mà là điều kiện sống còn nếu cá rô phi Việt Nam muốn giữ vị thế mới trên bản đồ xuất khẩu thủy sản nước ngọt.
Bước tiếp theo: củng cố vị thế và nâng giá trị sản phẩm
Đà tăng trưởng hiện tại của cá rô phi Việt Nam là cơ hội hiếm có để tái định vị một mặt hàng nước ngọt vốn lâu nay bị xem là bình dân trong nước. Tuy nhiên, cơ hội chỉ trở thành thành quả bền vững nếu đi kèm chiến lược rõ ràng. Để duy trì đà tăng trưởng, doanh nghiệp được khuyến nghị song song thực hiện ba hướng đi: củng cố thị trường hiện có, mở rộng sang các điểm đến tiềm năng và nâng tỷ trọng sản phẩm có giá trị gia tăng. Điều này đồng nghĩa với việc không chỉ chăm chăm vào Brazil hay Mỹ mà phải tiếp tục khai thác Trung Đông, Nhật Bản, các nước trong khối CPTPP, cùng những thị trường như Cộng hòa Dominica, Hà Lan và ASEAN đang có tín hiệu tích cực. Nếu làm được, cá rô phi Việt Nam có thể chuyển từ tăng trưởng dựa vào vài thị trường bùng nổ sang một mô hình xuất khẩu cân bằng, ổn định và có biên lợi nhuận tốt hơn.
