Đổi cách quản lý để ngăn ô nhiễm trước khi khủng hoảng
Quản trị môi trường dựa trên dữ liệu là cách chính quyền thu thập, kết nối và phân tích thông tin để nhận diện rủi ro, dự báo diễn biến và đưa ra biện pháp phòng ngừa kịp thời. Với Hà Nội, đây không nên chỉ là một khẩu hiệu công nghệ mà phải là thay đổi trong cách bảo vệ sức khỏe và sinh kế của người dân. Ngày 26/10, UBND thành phố ban hành Kế hoạch số 419/KH-UBND, triển khai Chương trình số 21-CTr/TU ngày 9/10/2026 của Thành ủy, trong bối cảnh thực hiện các chủ trương mới về bảo vệ môi trường và ứng phó khí hậu. Điểm đáng chú ý là thành phố muốn chuyển từ xử lý sau sự cố sang chủ động phòng ngừa, đồng thời dùng dữ liệu, đánh giá rủi ro và sức chịu tải môi trường để định hướng quyết định. Đến năm 2030, mục tiêu là phục hồi khu vực ô nhiễm, cải thiện môi trường sống và bảo vệ sức khỏe, tài sản, sinh kế của người dân.
Dữ liệu phải dẫn đến quyết định nhanh và có trách nhiệm
Muốn kiểm soát ô nhiễm Hà Nội, thành phố cần biến dữ liệu quan trắc thành cảnh báo và hành động cụ thể, thay vì để các con số nằm rời rạc giữa nhiều cơ quan. Kế hoạch đặt trọng tâm vào mạng lưới quan trắc, cơ sở dữ liệu, năng lực dự báo và cảnh báo về môi trường, khí hậu, thiên tai. Định hướng liên thông dữ liệu môi trường với quy hoạch, hạ tầng kỹ thuật, thoát nước, giao thông và năng lượng cũng có ý nghĩa thiết thực: rủi ro cần được nhìn trong mối liên hệ với hoạt động đô thị, không phải như những vấn đề riêng lẻ. Quản lý dựa trên dữ liệu còn đòi hỏi hậu kiểm và trách nhiệm thực thi. Thành phố định hướng đối thoại, đồng hành với doanh nghiệp nhưng đồng thời tăng cường hậu kiểm các yêu cầu môi trường. Nếu hệ thống phát hiện nguy cơ mà không làm rõ ai phải xử lý, trong bao lâu và bằng biện pháp nào, công nghệ sẽ không giúp người dân hít thở không khí sạch hơn.
Kinh tế xanh tuần hoàn cần thay đổi cách sản xuất
Chuyển đổi xanh chỉ có sức nặng khi giảm được chất thải và lượng tài nguyên tiêu hao, chứ không dừng ở việc đổi tên các chương trình phát triển. Hà Nội định hướng tăng tỷ trọng công nghệ cao, công nghệ số, công nghệ xanh; phát triển công nghiệp tái chế, vật liệu mới và thiết bị tiết kiệm năng lượng. Thành phố cũng khuyến khích giảm chất thải, tái sử dụng và tái chế tài nguyên để dùng nguyên liệu hiệu quả hơn. Đó là nền tảng thực chất cho kinh tế xanh tuần hoàn. Các doanh nghiệp nhà nước được giao vai trò cụ thể: 100% doanh nghiệp có 100% vốn nhà nước cần áp dụng quản trị hiện đại trên nền tảng số và xây dựng kế hoạch giảm phát thải khí nhà kính; tối thiểu 70% doanh nghiệp có vốn nhà nước nắm giữ cổ phần hoặc vốn chi phối cần có kế hoạch chuyển đổi năng lượng xanh. Thành phố cũng dự kiến nghiên cứu trái phiếu xanh đô thị và tín dụng xanh để đa dạng hóa nguồn lực. Thước đo cuối cùng phải là mức giảm phát thải và tài nguyên được tiết kiệm.
Đô thị chống chịu tốt hơn là thước đo đến năm 2030
Thích ứng biến đổi khí hậu không thể chỉ là phản ứng khi ngập úng hay thiên tai đã gây thiệt hại. Hà Nội đặt nhiệm vụ đầu tư hệ thống thoát nước, chống ngập, thu gom và xử lý nước thải, đồng thời hoàn thiện hạ tầng thu gom, trung chuyển, tái chế và xử lý chất thải. Việc bảo vệ rừng, khu bảo tồn, hành lang sinh thái, đất ngập nước, sông và hồ cũng cần đi cùng quy hoạch đô thị, bởi khả năng chống chịu không chỉ phụ thuộc vào công trình kỹ thuật. Đến năm 2030, thành phố hướng tới khắc phục khu vực ô nhiễm, cải thiện chất lượng môi trường sống và ngăn suy giảm đa dạng sinh học; đến năm 2045 là môi trường trong lành, dữ liệu quản trị thống nhất, liên thông và đô thị có sức chống chịu cao hơn. Kinh tế xanh, tuần hoàn và các-bon thấp cũng được xem là hướng đóng góp cho mục tiêu phát thải ròng bằng 0 của Việt Nam vào năm 2050. Hà Nội sẽ được đánh giá không phải bằng số lượng kế hoạch hay cảm biến, mà bằng việc người dân có ít phải chịu ô nhiễm và rủi ro khí hậu hơn hay không.
