An toàn dụng cụ bếp: vấn đề không chỉ là sạch mà là đúng
An toàn dụng cụ bếp là việc lựa chọn, sử dụng, vệ sinh và thay thế đúng thời điểm các vật dụng tiếp xúc với thực phẩm nhằm giảm tích tụ vi khuẩn, hạn chế nhiễm khuẩn chéo và ngộ độc thực phẩm tại nhà, thay vì chỉ rửa cho sạch bề mặt nhìn thấy được. Trong mỗi gia đình, nhiều món đồ như thớt bếp, đũa gỗ, nồi chảo được dùng hằng ngày suốt nhiều tháng, thậm chí nhiều năm mà ít khi được kiểm tra kỹ, khiến chúng âm thầm xuống cấp và trở thành nguồn nguy hại cho sức khỏe và an toàn gia đình. Theo BS Nguyễn Hải Linh Chi, Trung tâm Dinh dưỡng lâm sàng, Bệnh viện Bạch Mai, thực phẩm có thể bị nhiễm bẩn ở nhiều công đoạn, từ lựa chọn nguyên liệu, sơ chế đến chế biến và bảo quản. Nếu bạn chỉ tập trung vào rau sạch, thịt sạch mà bỏ qua an toàn dụng cụ bếp, mọi nỗ lực ăn uống lành mạnh có thể đổ sông đổ biển.
Thớt bếp vi khuẩn, đũa gỗ mốc: tiếc rẻ là đang nuôi mầm bệnh
Thớt bếp, đũa gỗ, thìa gỗ là “ổ trú ẩn” lý tưởng cho vi khuẩn nếu bạn để chúng nứt, mốc, ẩm lâu ngày. Khi thớt đã nứt sâu, cong vênh hoặc có những khe rãnh khó làm sạch, cặn thực phẩm và độ ẩm tích tụ bên trong, làm tăng nguy cơ nhiễm bẩn, đặc biệt khi dùng chung thớt để chế biến thịt sống và thực phẩm ăn ngay. Đó chính là thớt bếp vi khuẩn chứ không còn là dụng cụ sơ chế an toàn. Đũa và thìa gỗ nếu thường xuyên tiếp xúc với độ ẩm mà không được làm khô đúng cách có thể bị nứt hoặc mốc, trở thành nguồn nguy hại cho sức khỏe. Vấn đề không phải gỗ nguy hiểm, mà là thói quen tiếc rẻ giữ đồ xuống cấp. Nếu bề mặt thớt đã hư hỏng nghiêm trọng, gia đình nên thay mới thay vì tiếp tục sử dụng.
Thìa gỗ nấu ăn: an toàn hay không nằm ở cách bạn rửa và phơi
Thìa gỗ nấu ăn được nhiều gia đình yêu thích vì cầm êm tay, không làm trầy nồi chảo và thân thiện môi trường. Lo ngại lớn nhất là cấu trúc xốp, dễ thấm nước nên có thể tích tụ vi khuẩn. Tuy nhiên, theo chuyên gia vi sinh, thìa gỗ nhìn chung an toàn khi được sử dụng và bảo quản đúng cách. Vấn đề đáng lo ngại nhất về an toàn thực phẩm khi dùng dụng cụ bằng gỗ là không làm khô đúng cách sau khi rửa. Nghĩa là nếu bạn rửa sạch, để ráo, phơi khô hoàn toàn, cất nơi thoáng, thìa gỗ vẫn là dụng cụ nấu ăn an toàn và tiện lợi. Ngược lại, khi thìa gỗ xuất hiện vết nứt, tách thớ hoặc khó làm khô sau vệ sinh, đó là dấu hiệu nên cân nhắc thay mới. Đừng cố “cứu” một chiếc thìa đã mục, vì cái giá có thể là ngộ độc thực phẩm nhà.
Dao thớt cho đồ sống – chín: ranh giới giữa bữa cơm ngon và ngộ độc
Dùng chung dao thớt cho thực phẩm sống và chín là sai lầm nguy hiểm nhưng lại phổ biến nhất trong bếp gia đình. Một nguy cơ thường gặp là nhiễm khuẩn chéo, khi vi sinh vật từ thực phẩm sống, dao thớt, khăn lau, bề mặt bếp hoặc bàn tay truyền sang thức ăn đã nấu chín. Thức ăn chế biến sẵn không được bảo quản đúng cách có thể gây ngộ độc thực phẩm, với các triệu chứng như nôn, tiêu chảy, đau bụng hoặc sốt. BS Nguyễn Hải Linh Chi khuyến cáo không để thức ăn dễ hỏng ở nhiệt độ phòng quá 2 giờ; thời gian này cần rút ngắn khi môi trường nóng. Các gia đình nên dùng riêng dao, thớt và hộp đựng cho thực phẩm sống, chín; nếu buộc phải dùng chung, phải làm sạch kỹ trước khi chuyển sang loại thực phẩm khác. Đó là nguyên tắc an toàn dụng cụ bếp tối thiểu nếu bạn không muốn bữa cơm nhà trở thành nguồn ngộ độc thực phẩm nhà.
Nồi chất liệu an toàn: hiểu đúng để chọn, dùng và thay kịp lúc
Không có loại nồi nào tốt nhất cho mọi món ăn; điều quan trọng là hiểu ưu – nhược và dùng đúng. Nồi thủy tinh giúp dễ quan sát, ít ảnh hưởng mùi vị, nhưng phải tránh sốc nhiệt và kiểm tra xem có được phép dùng trên loại bếp nhà bạn hay không, vì không phải mọi nồi thủy tinh đều phù hợp với bếp gas, bếp điện hoặc bếp từ. Inox tiện dụng, bền, phù hợp nấu ăn hằng ngày và là lựa chọn thực tế nếu cần một chiếc nồi đa năng, nhưng có thể bị dính thực phẩm nếu cho đồ ăn vào khi nồi hoặc dầu chưa đủ nóng, và loại inox kém chất lượng dễ xỉn màu, ố hoặc ăn mòn nếu dùng sai cách. Nồi gốm, nồi gang giữ nhiệt tốt, hợp món kho, hầm nhưng cũng nhạy cảm với thay đổi nhiệt độ đột ngột. Khi mua, nên ưu tiên sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, vật liệu đạt tiêu chuẩn dùng cho thực phẩm và sử dụng đúng hướng dẫn của nhà sản xuất. Nếu lớp phủ bong tróc, nứt vỡ, cong vênh, hãy mạnh dạn thay mới – đó là cách phòng ngừa hiệu quả nhất, hơn mọi mẹo “tái chế” nguy hiểm.
