Rào cản thương mại là phản ứng trước sản xuất vượt nhu cầu
Dư thừa công suất là tình trạng một quốc gia sản xuất nhiều hàng hóa hơn nhu cầu thị trường có thể hấp thụ, khiến lượng hàng dư tràn ra nước ngoài và gây sức ép lên các nhà sản xuất tại nơi nhập khẩu. EU đang cân nhắc hạn chế hàng hóa Trung Quốc trong một số ngành, còn Mỹ cảnh báo Bắc Kinh dùng sản lượng vượt nhu cầu để giành vị thế chi phối trên thị trường toàn cầu. Đây không còn là tranh luận riêng về giá rẻ: vấn đề là liệu các doanh nghiệp trong khối có thể cạnh tranh khi phải đối đầu với nguồn cung lớn, có thể được trợ cấp, hay không. Tuy vậy, dựng rào chắn quá mạnh cũng có cái giá riêng: trả đũa thương mại có thể gây tổn hại cho doanh nghiệp và người tiêu dùng ở cả hai phía. Vì thế, lựa chọn công cụ và mức độ hạn chế sẽ quan trọng không kém quyết định hành động.
EU nhắm tới hóa chất, nội thất và máy móc
EU đang lên kế hoạch áp dụng biện pháp tự vệ với hàng nhập từ Trung Quốc trong các lĩnh vực hóa chất, nội thất và máy móc; hạn ngạch nhập khẩu hoặc thuế quan có thể được công bố sớm nhất vào quý I năm 2027. Đây là kế hoạch, chưa phải quyết định cuối cùng, và danh sách ngành có thể thay đổi sau thảo luận với các nước thành viên cùng Bắc Kinh. Một phương án là đặt giới hạn lượng hàng; phương án khác là áp thuế lên phần nhập khẩu vượt ngưỡng. EU từng áp dụng cách tiếp cận tương tự với xe hybrid Trung Quốc, với mức trần 350.000 chiếc mỗi năm. Việc mở rộng từ xe sang các ngành sản xuất khác cho thấy Brussels muốn có thêm công cụ bảo vệ doanh nghiệp nội khối. Nhưng nếu hạn ngạch hoặc thuế nhập khẩu EU được đặt quá thấp, biện pháp tự vệ có thể biến thành đòn đối đầu.
Lời cảnh báo của Mỹ đặt trọng tâm vào quy mô sản xuất
Mỹ nhìn vấn đề qua lăng kính cạnh tranh toàn cầu: Phó cố vấn an ninh quốc gia về kinh tế quốc tế Daleep Singh cảnh báo Trung Quốc sản xuất vượt nhu cầu với mục tiêu thống trị thị trường trong một số lĩnh vực. Theo giới chức Mỹ, tình trạng dư thừa tập trung ở xe điện, pin, năng lượng tái tạo và chất bán dẫn, với trợ cấp quy mô lớn hỗ trợ sản xuất. Cảnh báo này rộng hơn kế hoạch hiện được nêu tại EU, vốn tập trung vào hóa chất, nội thất và máy móc. Dù vậy, điểm chung là lo ngại nguồn cung dồi dào có thể ép giá và làm suy yếu nhà sản xuất tại các thị trường nhập khẩu. Người mua có thể hưởng lợi trước mắt từ hàng giá rẻ, nhưng nếu doanh nghiệp trong nước mất thị phần và việc làm, lựa chọn hàng hóa trong dài hạn cũng có thể bị thu hẹp.
EU phải bảo vệ công nghiệp mà không kích hoạt trả đũa
Bài toán của EU khó hơn một cuộc tranh luận thuần túy về thuế: khối muốn hỗ trợ ngành sản xuất nhưng đồng thời tránh khiến Bắc Kinh trả đũa và châm ngòi chiến tranh thương mại. Hàng giá rẻ, đôi khi được trợ cấp, đang gây sức ép lên doanh nghiệp và việc làm tại châu Âu; người tiêu dùng có thể cảm nhận hệ quả nếu hạn chế nhập khẩu làm giảm nguồn hàng hoặc tăng giá. Brussels vì thế có động cơ chọn biện pháp có giới hạn thay vì đóng cửa thị trường. Ủy ban châu Âu dự kiến trình trước giữa tháng 12 các đề xuất về đa dạng hóa nguồn cung và phản ứng nhanh trước hành động thương mại mang tính gây hấn. Đầu năm tới, Ủy viên thương mại Maros Sefcovic dự kiến đánh giá tiến triển và thảo luận các bước tiếp theo với phía Trung Quốc. Hướng đi thận trọng là hợp lý, nhưng chỉ hiệu quả nếu vừa tạo thời gian cho nhà sản xuất EU điều chỉnh, vừa tránh biến biện pháp tự vệ thành vòng xoáy trả đũa.
