Chế biến sâu là khâu quyết định giá trị
Chế biến sâu gỗ keo là quá trình dùng công nghệ và các công đoạn tinh chế để chuyển gỗ tròn thành sản phẩm hoàn thiện, qua đó nâng giá trị vượt xa việc bán nguyên liệu thô. Tại hội nghị về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong ngành nông nghiệp, tổ chức ngày 27/10 ở Hà Nội, bà Đỗ Thị Bạch Tuyết, Tổng giám đốc Woodsland, nêu ví dụ: một mét khối gỗ keo tròn có giá khoảng 2 triệu đồng khi đưa về xưởng, còn sản phẩm nội thất sau chế biến có thể đạt giá trị 1.500–2.500 USD mỗi mét khối thành phẩm. Khoảng cách ấy không chứng minh rằng mọi khúc gỗ đều tự động trở thành hàng cao cấp; nó cho thấy nơi tạo giá trị lớn nhất nằm ở năng lực biến nguyên liệu thành sản phẩm phù hợp với thị trường. Vì vậy, chế biến gỗ keo cần được nhìn như chiến lược sản xuất, không chỉ là bước gia công cuối.
Hội nghị do Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Bộ Công an tổ chức, với sự tham dự của Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng và đại diện lãnh đạo các tỉnh, thành phía Bắc. Thông điệp đáng chú ý là công nghệ chế biến gỗ có thể giúp ngành thoát khỏi thế bán nguyên liệu thô, nhưng thiết bị không thể thay thế toàn bộ những điều kiện còn thiếu từ rừng trồng đến nhà máy.
Công nghệ chỉ phát huy khi nguyên liệu đủ tốt
Giá trị gỗ keo không được quyết định riêng trong nhà máy. Theo phản ánh tại hội nghị, nhiều diện tích rừng được khai thác khi cây mới 4–5 tuổi; thân gỗ nhỏ, độ cứng kém nên khó đáp ứng yêu cầu của đồ nội thất có giá trị cao. Đây là điểm nghẽn cốt lõi: dây chuyền hiện đại không thể biến nguyên liệu thiếu chất lượng thành sản phẩm cạnh tranh một cách bền vững. Nếu nguồn cung không đồng đều, doanh nghiệp cũng khó tổ chức sản xuất ổn định và đáp ứng những tiêu chuẩn của khách hàng.
Woodsland kiến nghị ưu tiên nghiên cứu giống lâm nghiệp chất lượng cao, phát triển rừng trồng gỗ lớn có chứng chỉ quản lý bền vững và hợp tác với viện, trường, hiệp hội để giải bài toán công nghệ. Những đề xuất này hợp lý vì đặt nền nguyên liệu và năng lực chế biến trong cùng một chuỗi. Muốn phát triển nội thất gỗ keo, ngành cần kiên trì cải thiện chất lượng rừng trồng, thay vì chỉ trông đợi vào máy móc ở khâu cuối.
Từ thiết bị đến chuỗi giá trị có khả năng mở rộng
Công nghệ chế biến gỗ tạo khác biệt khi được gắn với thiết kế sản phẩm, kiểm soát chất lượng và khả năng tổ chức nguồn nguyên liệu. Đây là lý do khoảng cách giữa gỗ tròn và nội thất hoàn thiện có ý nghĩa lớn hơn một phép so sánh giá: nó bộc lộ phần giá trị mà khâu sản xuất thô chưa giữ lại. Doanh nghiệp cần phối hợp với cơ sở nghiên cứu để giải quyết bài toán kỹ thuật, đồng thời chia sẻ kết quả nhằm giúp năng lực chế biến lan rộng hơn. Nếu đổi mới chỉ giới hạn trong một vài nhà máy, cơ hội nâng giá trị sẽ khó trở thành chuyển biến của cả ngành.
Sau hội nghị, Bộ Nông nghiệp và Môi trường được giao phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ rà soát hiện trạng nghiên cứu, ứng dụng và xây dựng danh mục các bài toán lớn cần ưu tiên theo lợi thế vùng phía Bắc. Bộ cũng sẽ phối hợp với Bộ Công an và các cơ quan liên quan theo dõi, đôn đốc, kiểm tra việc thực hiện, gắn trách nhiệm người đứng đầu với tiến độ và chất lượng công việc. Định hướng được nêu còn gồm phát triển giống thế hệ mới, chế phẩm sinh học và hệ thống truy xuất nguồn gốc minh bạch. Đây là các bước cần thiết để nối nghiên cứu với sản xuất và tiêu chuẩn thị trường.
Cơ hội lớn, nhưng không tự đến
Tiềm năng nâng giá trị gỗ keo là rõ ràng, nhưng con số cao ở sản phẩm hoàn thiện không nên bị hiểu thành lời hứa lợi nhuận cho mọi nhà sản xuất. Kết quả phụ thuộc vào chất lượng và tuổi rừng, khả năng chế biến, sự phối hợp giữa doanh nghiệp với cơ sở nghiên cứu và việc tổ chức nguồn cung đạt chuẩn. Thiếu một mắt xích, phần giá trị gia tăng có thể bị giới hạn dù nhà máy đã đầu tư công nghệ.
Hướng đi đáng tin cậy là phát triển đồng thời rừng trồng gỗ lớn, giống chất lượng, quản lý bền vững và năng lực chế biến thành sản phẩm đáp ứng thị trường. Công nghệ không phải chiếc đũa thần đứng riêng lẻ; nó là đòn bẩy khi được đặt trên nền nguyên liệu tốt và một chuỗi sản xuất có trách nhiệm. Ngành gỗ keo chỉ khai thác được cơ hội khi chuyển trọng tâm từ bán gỗ sang làm ra sản phẩm có giá trị cao, đồng thời theo sát các kế hoạch nghiên cứu và triển khai đã được giao.
