Ga chống ngập phải được tính từ đầu
Ga metro chống ngập là nhà ga được thiết kế để hạn chế nước xâm nhập, bảo đảm an toàn và duy trì hoạt động ổn định khi đối mặt với các mức ngập đã được tính toán. Đây không nên là phần bổ sung sau khi công trình đã thành hình: với thành phố thường xuyên đối diện nguy cơ ngập, năng lực chống nước phải là một điều kiện cốt lõi của thiết kế metro TP.HCM. Mới đây, Sở Xây dựng đề nghị Ban Quản lý Đường sắt đô thị phối hợp với các đơn vị chuẩn bị dự án, tư vấn và chuyên gia nghiên cứu các giải pháp ứng phó ngập cho công trình metro. Nhiệm vụ gồm rà soát quy chuẩn, tiêu chuẩn trong nước và quốc tế, đánh giá thực tiễn tại Việt Nam, rồi đề xuất thông số phù hợp với điều kiện thành phố. Việc tham khảo kinh nghiệm từ Nga, Trung Quốc, Nhật Bản, Singapore, Hong Kong và Thái Lan là cần thiết, nhưng không thể thay thế dữ liệu và tiêu chuẩn riêng cho TP.HCM.
Tính toán nước ở cả cửa ga lẫn đường hầm
Một hệ thống chống ngập chỉ đáng tin khi tính đến toàn bộ đường nước có thể đi vào công trình, thay vì chỉ tập trung vào sảnh ga. Yêu cầu đặt ra là dự báo mưa cực đoan và triều cường, xác định mực nước ngầm, tần suất lũ lịch sử cùng mực nước thiết kế tại lối ra vào, giếng thông gió, cửa hầm và đề-pô trong suốt tuổi thọ công trình. Báo cáo cũng phải đánh giá sụt lún khu vực xung quanh, tốc độ và mức lún dự kiến, ảnh hưởng đến cao độ tương đối của cửa ga và khả năng thoát nước; nếu cần, phải đề xuất biện pháp xử lý. Năng lực thoát nước của hệ thống lân cận, công suất và số lượng máy bơm cũng cần được rà soát. Đây là cách tiếp cận đúng: hạ tầng chống lũ không thể hoạt động độc lập với hệ thống thoát nước của đô thị, và đường sắt đô thị ngầm càng cần được thiết kế theo điều kiện tự nhiên tại chỗ.
An toàn phải theo suốt vòng đời khai thác
Ngập ga không chỉ làm gián đoạn một chuyến tàu; nó có thể ảnh hưởng đến an toàn và độ tin cậy của cả tuyến. Vì vậy, thiết kế phải hướng đến giảm rủi ro, bảo đảm an toàn và duy trì vận hành liên tục, ổn định trong suốt thời gian khai thác. TP.HCM đã có tuyến metro số 1 Bến Thành – Suối Tiên vận hành thương mại từ tháng 12-2024, gồm 14 nhà ga: ba ga ngầm và 11 ga trên cao. Thành phố đặt mục tiêu hoàn thành tám tuyến metro với tổng chiều dài 255 km vào năm 2030. Quy mô đó khiến việc rà soát không thể dừng ở các dự án sắp khởi công: cơ quan chức năng còn phải đánh giá thiết kế chống ngập của những tuyến đã triển khai hoặc đang xây dựng, chỉ rõ điểm đạt, điểm thiếu và phương án khắc phục. Các biện pháp mới cũng cần được sắp xếp để không làm chậm những dự án đường sắt ưu tiên giai đoạn 2026–2030.
Bài toán kỹ thuật nằm trong quy hoạch dài hạn
Yêu cầu nghiên cứu ga metro ứng phó ngập gắn với định hướng quy hoạch đô thị dài hạn, chủ động thích ứng biến đổi khí hậu và giảm tác động của ngập lụt, nước biển dâng. Báo cáo quy hoạch tổng thể TP.HCM thời kỳ 2025–2030, tầm nhìn 100 năm, cũng nhận diện thành phố có rủi ro đáng kể về ngập lụt, sụt lún, nước biển dâng và biến đổi khí hậu. Vì thế, thiết kế không thể chỉ dựa vào một trận mưa hoặc mực nước hiện tại; các thông số phải được dự báo theo tuổi thọ công trình và cập nhật theo dữ liệu thực tế. Bước tiếp theo là đề xuất giải pháp, kế hoạch công việc để đưa vào quá trình lập, điều chỉnh và thẩm định hồ sơ thiết kế. Nếu làm nghiêm túc, đây không chỉ là lớp bảo vệ cho từng nhà ga mà còn là nền tảng để mở rộng không gian ngầm an toàn, phù hợp với rủi ro khí hậu của thành phố.
