Chiến thắng sít sao, vị thế được củng cố
Lula tái đắc cử là việc Tổng thống Brazil Luiz Inácio Lula da Silva giành thêm một nhiệm kỳ tổng thống không liên tiếp sau cuộc bầu cử vòng hai ngày 25/10, qua đó tiếp tục định hình hướng đi chính trị của đất nước. Với 99,82% số phiếu được kiểm, ông đạt 51,75%, so với 48,25% của đối thủ cực hữu Flávio Bolsonaro.
Đây là một chiến thắng có ý nghĩa lớn hơn khoảng cách phiếu bầu: Lula đã lội ngược dòng sau khi về sau ở vòng một, khẳng định sức bền chính trị và giành nhiệm kỳ tổng thống thứ tư. Trong những tuần cuối, ông tăng cường gặp cử tri và vận động trên mạng xã hội, nhấn mạnh quyết tâm tiếp tục đảm đương trọng trách bất chấp tuổi tác. Nhưng kết quả sít sao không phải là giấy ủy nhiệm cho một chương trình không bị phản biện. Nó cho thấy Brazil vẫn chia rẽ về vai trò của Nhà nước, chính sách kinh tế và định hướng phát triển; chiến thắng vì thế vừa củng cố vị thế của Lula, vừa đặt lên chính quyền mới nghĩa vụ lắng nghe một nửa cử tri không chọn ông.
An sinh phải đi cùng năng lực thực thi
Sức hút chính trị của Lula gắn chặt với lời hứa giảm nghèo và thu hẹp bất bình đẳng. Trong hai nhiệm kỳ đầu, chính phủ của ông triển khai Bolsa Família, chương trình trợ cấp có điều kiện gắn với việc trẻ em đến trường và tiếp cận dịch vụ y tế. Khi trở lại nắm quyền năm 2023, ông khôi phục nhiều chính sách xã hội. Vì vậy, duy trì chính sách xã hội Brazil không chỉ là lựa chọn chính sách mà còn là phép thử trực tiếp đối với nền tảng ủng hộ của tổng thống.
Tuy nhiên, thiện chí không thay thế được nguồn lực và thỏa hiệp chính trị. Brazil phải hỗ trợ người nghèo đồng thời giữ kỷ luật tài chính, tăng năng suất, thu hút đầu tư và tạo việc làm có chất lượng. Quốc hội nghiêng về cánh hữu và trung hữu có thể cản trở ngân sách, cải cách kinh tế cũng như các chương trình xã hội. Chính quyền Lula sẽ cần xây dựng liên minh và giải thích rõ cách các ưu tiên an sinh có thể đi cùng một nền kinh tế hoạt động hiệu quả. Nếu không, những cam kết từng đem lại sự ủng hộ sẽ trở thành điểm yếu khi người dân chờ đợi kết quả cụ thể.
Môi trường và chia rẽ là phép thử của nhiệm kỳ
Bảo vệ môi trường Brazil là một phần quan trọng trong hình ảnh mà Lula muốn khẳng định: chính phủ của ông đã đẩy mạnh nỗ lực hạn chế nạn phá rừng tại Amazon. Nhưng duy trì cam kết ấy trong nhiệm kỳ mới sẽ đòi hỏi quyết tâm chính trị bền bỉ, nhất là khi chính quyền còn phải cân bằng những ưu tiên phát triển và vận động sự ủng hộ trong một Quốc hội không thuận lợi. Môi trường không thể chỉ là thông điệp đối ngoại; đó phải là ưu tiên được thể hiện trong các lựa chọn quản trị.
Thách thức lớn hơn là làm dịu đối đầu mà không phủ nhận khác biệt. Flávio Bolsonaro nhận được 48,25% phiếu trong kết quả kiểm gần hoàn tất, cho thấy cánh hữu vẫn có cơ sở ủng hộ đáng kể. Tỷ lệ không đi bầu ở vòng một cũng là dấu hiệu của khoảng cách giữa chính trị và một bộ phận cử tri: khoảng 33,47 triệu người, tương đương 21,08% cử tri đăng ký, không tham gia. Chính quyền mới cần chứng minh rằng dân chủ có thể đem lại kết quả cho cả những người không đứng trong liên minh của mình; nếu không, chiến thắng ở hòm phiếu khó chuyển thành sự tin cậy rộng hơn.
Lời chúc mừng mở ra kỳ vọng, không thay thế cải cách
Chiến thắng của Lula nhanh chóng nhận được lời chúc mừng từ lãnh đạo nhiều nước. Tổng thống Mexico Claudia Sheinbaum viết: “Dân chủ muôn năm, nhân dân Brazil đã chiến thắng”. Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen cũng chúc mừng ông, cho rằng dân chủ và chủ nghĩa đa phương đã giành chiến thắng tại Brazil. Những phản ứng này cho thấy các đối tác xem kết quả bầu cử như tín hiệu đáng chú ý về vai trò quốc tế của Brazil, nhất là trong hợp tác khu vực và môi trường.
Sự đón nhận đó có thể tạo thuận lợi cho ngoại giao, nhưng không giải quyết những trở ngại trong nước. Với Việt Nam, Brazil là đối tác quan trọng ở Mỹ Latinh; hai nước nâng cấp quan hệ lên đối tác chiến lược tháng 11/2024, mở thêm nền tảng cho hợp tác thương mại, nông nghiệp, công nghiệp chế biến, năng lượng và chuyển đổi xanh. Việc thúc đẩy đàm phán hiệp định thương mại ưu đãi giữa Việt Nam và MERCOSUR cũng được kỳ vọng mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường. Dẫu vậy, uy tín đối ngoại của Lula sẽ bền vững hơn nếu đi cùng tiến triển trong an sinh, môi trường và hàn gắn xã hội.
