Phòng bệnh dại phải bắt đầu từ nơi nguy cơ xuất hiện
Phòng chống bệnh dại là tập hợp biện pháp bảo vệ người và vật nuôi, gồm quản lý chó mèo, tiêm vắc-xin, phát hiện nguy cơ và xử lý kịp thời sau phơi nhiễm. Mù Cang Chải cho thấy kiểm soát bệnh dại không thể dựa vào ứng phó khi đã có ca bệnh: địa bàn rộng, dân cư phân tán, chó thả rông và hoạt động mua bán, vận chuyển động vật không rõ nguồn gốc vẫn tạo ra những khoảng trống đáng lo. Sau trường hợp tử vong tại thôn Mồ Dề năm 2021, xã không ghi nhận ca mắc mới hoặc tử vong do bệnh dại từ năm 2022 đến nay. Kết quả ấy đáng ghi nhận, nhưng không phải lý do để giảm cảnh giác. Tỷ lệ tiêm phòng chưa cao và việc tiếp cận các thôn xa còn khó khăn khiến thành quả chỉ bền vững nếu phòng ngừa được duy trì đều đặn.
Đưa thông tin và vắc-xin đến tận thôn bản
Điểm mạnh trong cách làm của Mù Cang Chải là kết hợp tuyên truyền với hành động cụ thể, thay vì trông chờ vào thông báo chung. Xã truyền thông qua loa phát thanh và trang thông tin điện tử, tổ chức 365 lượt tuyên truyền trực tiếp cùng 22 buổi trao đổi nhóm nhỏ tại các thôn, bản. Cách tiếp cận này giúp người dân hiểu rủi ro và biết việc cần làm, trong đó có quản lý, tiêm phòng cho vật nuôi. Ở thôn Mồ Dề, mỗi đợt có vắc-xin, tổ tiêm đến từng hộ; đảng viên làm trước để vận động bà con làm theo. Nhờ vậy, tỷ lệ tiêm phòng cho đàn vật nuôi tại thôn đạt 85%. Đây là bằng chứng thực tế rằng muốn ngăn ngừa bệnh dại, cần giảm công sức người dân phải bỏ ra để tiếp cận dịch vụ, nhất là ở nơi đường sá khó khăn.
Xã cũng vận động người bị chó, mèo cắn hoặc cào xử lý vết thương và đến cơ sở y tế tiêm vắc-xin kịp thời; đến nay, 250 lượt người đã được vận động tiêm phòng, trong đó 31 người thuộc hộ nghèo được tiêm miễn phí. Những hỗ trợ này làm cho phòng ngừa có ý nghĩa thiết thực với từng gia đình, không chỉ dừng ở khẩu hiệu.
Phòng từ gốc cần cả quản lý và sinh kế an toàn
Một hướng tiếp cận khác, được triển khai tại 14 phường ở Hà Nội, bổ sung góc nhìn quan trọng: muốn kiểm soát nguy cơ lâu dài phải xử lý cả mắt xích quản lý và sinh kế. Dự án được phê duyệt ngày 24-7-2025, kết hợp phòng chống bệnh dại với hỗ trợ người kinh doanh, giết mổ chó mèo chuyển sang công việc an toàn, bền vững. Đến nay, 28 cơ sở đã dừng hoạt động và 25 cơ sở đăng ký chuyển đổi mô hình kinh doanh. Dự án đồng thời tập huấn cho cán bộ quản lý, thú y cơ sở, lực lượng xử lý động vật và các hộ kinh doanh; một hộ chuyển sang bán bia, đồ uống giải khát cho biết đã được hướng dẫn bán hàng trực tuyến, chế biến món ăn và đồ uống. Cách làm này đáng chú ý vì không đặt toàn bộ gánh nặng lên người dân: giảm rủi ro phải đi cùng lựa chọn mưu sinh khả thi.
Bối cảnh khiến việc phòng bệnh không thể trì hoãn: đến đầu tháng 10-2026, cả nước ghi nhận 54 người tử vong do bệnh dại. Dự án Hà Nội cho thấy kiểm soát hoạt động ngoài khuôn khổ, nâng năng lực cán bộ và đồng hành chuyển đổi sinh kế có thể cùng phục vụ mục tiêu bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Mù Cang Chải không có cùng bài toán kinh doanh, nhưng điểm chung là phải tìm nguy cơ từ sớm, phối hợp nhiều lực lượng và làm cho người dân có thể tham gia phòng ngừa.
Giữ thành quả bằng việc làm thường xuyên
Không ca mắc hay tử vong kể từ năm 2022 là kết quả đáng quý, nhưng thước đo bền vững phải là khả năng duy trì tiêm phòng và phát hiện nguy cơ trên toàn địa bàn. Xã đã ban hành chỉ đạo cho năm 2026 và giai đoạn 2026–2030, đồng thời xác định phòng, chống bệnh dại là nhiệm vụ thường xuyên. Thời gian tới, địa phương dự kiến tiếp tục tuyên truyền, thống kê đầy đủ hộ nuôi và tổng đàn chó mèo để tổ chức tiêm phòng hằng năm. Đây là bước cần thiết: không thể tiêm đủ nếu chưa biết đàn vật nuôi ở đâu, và khó kiểm soát nếu chó mèo tiếp tục thả rông hoặc di chuyển không rõ nguồn gốc. Phòng bệnh dại cộng đồng vì vậy không phải một chiến dịch ngắn hạn, mà là kỷ luật phối hợp giữa chính quyền, thú y, thôn bản và từng hộ nuôi.
Bài học cốt lõi của Mù Cang Chải là đưa dịch vụ đến gần dân, biến thông tin thành hành động và giữ việc phòng ngừa trong lịch công tác lâu dài. Kết hợp cách làm ấy với quản lý từ gốc và hỗ trợ sinh kế an toàn sẽ giúp bảo vệ sức khỏe người dân mà không bỏ mặc các cộng đồng đang chịu tác động. Thành quả chỉ được giữ vững khi tiêm phòng, giám sát và ứng xử đúng sau phơi nhiễm trở thành việc làm thường ngày.
