Năm trụ cột: từ hạ tầng đến năng lực con người
Hợp tác AI Việt Nhật là mô hình phối hợp giữa hai nước để cùng xây dựng hạ tầng, phát triển ứng dụng và đào tạo nhân lực, đồng thời bảo đảm mỗi bên làm chủ dữ liệu và năng lực công nghệ của mình. Tại Diễn đàn công tư về Hợp tác kinh tế và khoa học - công nghệ Việt Nam - Nhật Bản ở Tokyo ngày 9/11, Chủ tịch FPT Trương Gia Bình đề xuất năm trụ cột đồng kiến tạo về AI, lượng tử, nhân lực và tài chính công nghệ.
Nội dung đầu tiên là xây dựng hạ tầng AI chủ quyền, tin cậy, kết nối AI Factory, dữ liệu và năng lực ứng dụng, nhưng mỗi nước vẫn làm chủ hạ tầng và dữ liệu của mình. Trụ cột thứ hai đưa AI vào doanh nghiệp và chuỗi cung ứng ô tô, điện tử, logistics, năng lượng. Ba hướng còn lại là đào tạo hàng chục nghìn kỹ sư AI và lượng tử thành thạo tiếng Nhật, lập Quỹ đồng sáng tạo Việt Nam - Nhật Bản, và thúc đẩy hợp tác trong kỷ nguyên lượng tử.
Đây là đề xuất đáng chú ý vì không đặt công nghệ lượng tử hay AI thành những mục tiêu tách rời khỏi năng lực triển khai. Hạ tầng, nhân lực, ứng dụng và tài chính được xếp thành một chương trình chung; tuy nhiên, các trụ cột mới là định hướng, chưa tự động bảo đảm dự án đi đến sản phẩm.
Nhu cầu doanh nghiệp Nhật mở cửa cho AI vật lý
Cơ hội hợp tác không chỉ nằm ở tầm nhìn dài hạn. Tại Diễn đàn Global Management Dialogue ở Tokyo ngày 10/11, Chủ tịch FPT Software Chu Thị Thanh Hà cho biết nhu cầu ứng dụng AI của khách hàng doanh nghiệp Nhật Bản đang tăng rõ rệt. Nhật có nền tảng sản xuất và robot, tạo điều kiện cho AI vật lý kết hợp mô hình trí tuệ nhân tạo với máy móc, cảm biến và quy trình thực tế.
Khách hàng FPT Software thường đặt mục tiêu “triple half”: giảm một nửa chi phí, một nửa thời gian đưa sản phẩm ra thị trường và một nửa nhân lực cần thiết. Đây không đơn thuần là tự động hóa một công đoạn; nó đòi hỏi thiết kế lại cách sản xuất, vận hành và xử lý thông tin. Với người sử dụng cuối, AI vật lý có thể hiện diện trong nhà máy, kho vận và chăm sóc sức khỏe, nơi con người phối hợp với máy móc.
Rủi ro địa chính trị cũng khiến doanh nghiệp Nhật cân nhắc đưa hoạt động về nước hoặc phân tán sang địa bàn an toàn hơn. AI có thể giúp tổ chức lại công việc và nâng hiệu quả vận hành. Vì vậy, cơ hội cho doanh nghiệp công nghệ Việt không còn giới hạn ở gia công phần mềm: họ có thể tham gia sâu hơn vào tự động hóa và tái cấu trúc quy trình.
Từ lời đề xuất đến dự án có thể đo hiệu quả
Khoảng cách lớn nhất không phải là thiếu khẩu hiệu hợp tác, mà là biến định hướng thành giải pháp hoạt động được trong nhà máy và chuỗi cung ứng. Nhật có dữ liệu sản xuất và kinh nghiệm robot, nhưng dữ liệu chất lượng cao chưa đủ nếu thiếu năng lực tính toán, hạ tầng và khả năng đưa công nghệ vào sản phẩm. Các công ty Việt có thể bổ sung năng lực phát triển và triển khai, song cần chứng minh kết quả bằng thời gian, chi phí và năng suất thực tế.
FPT cùng đối tác Nhật đã ký các biên bản ghi nhớ về kinh tế tầm thấp và UAV; với drone, các bên dự kiến phát triển bộ điều khiển từ xa, khảo sát thị trường Việt Nam, làm dự án thử nghiệm và mở rộng kênh phân phối. Mô hình UAV cánh bằng tích hợp phần mềm điều khiển và AI hướng tới giám sát, thu thập, phân tích dữ liệu trên diện rộng. Những bước thử nghiệm như vậy có thể làm cầu nối giữa hợp tác chiến lược và nhu cầu ứng dụng cụ thể.
Theo Trương Gia Bình, năm trụ cột cần được triển khai với sự phối hợp của chính phủ, trường đại học và doanh nghiệp công nghệ hai nước. Hợp tác AI chỉ tạo lợi thế bền vững nếu có dự án thử nghiệm, trách nhiệm rõ ràng về dữ liệu và tiêu chí đánh giá kết quả. Đó cũng là cách AI Việt Nhật có thể chuyển từ tuyên bố chung sang năng lực cạnh tranh.
Cơ hội có thật, nhưng phải được kiểm chứng
Đề xuất của FPT có sức nặng ở chỗ nối AI, công nghệ lượng tử và đào tạo nhân lực với những ngành Nhật cần chuyển đổi. Nhưng năm trụ cột sẽ chỉ có ý nghĩa khi tạo ra dự án cụ thể, nhân lực đủ năng lực làm việc song ngữ và kết quả đo được trong vận hành. Với doanh nghiệp Nhật, mục tiêu giảm một nửa chi phí, thời gian và nhân lực là kỳ vọng lớn; với đối tác Việt, đó vừa là cơ hội nâng cấp vai trò vừa là phép thử về năng lực thực thi.
Kết luận: hợp tác chiến lược có thể kết nối định hướng công nghệ với nhu cầu thị trường, nhưng không thể thay thế khâu triển khai. Nếu hai bên bảo đảm chủ quyền dữ liệu, phối hợp đào tạo và bắt đầu bằng các ứng dụng AI vật lý có hiệu quả rõ ràng, đề xuất hôm nay có cơ hội trở thành năng lực sản xuất mới thay vì dừng ở tầm nhìn.
