Công nghệ có ích khi bắt đầu từ nhu cầu thật
Các dự án học sinh ứng dụng công nghệ vì cộng đồng là những giải pháp dùng kiến thức khoa học để xử lý nhu cầu cụ thể trong đời sống, thay vì dừng ở mô hình trình diễn. Hai giải Nhất Samsung Solve for Tomorrow 2026 minh họa rõ cách tiếp cận ấy: một nhóm làm robot phục hồi chức năng vận động cánh tay, nhóm còn lại phát triển AI cảnh báo ô nhiễm đất trồng sầu riêng.
Ngày 31/10 tại Hà Nội, Samsung Việt Nam phối hợp với Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia và Bộ Tài chính tổ chức vòng chung kết, trao giải cho hai đội NOVARISE của Trường TH&THCS FPT Đà Nẵng và CDTD của Trường THPT FPT Cần Thơ. Điểm đáng chú ý không chỉ là học sinh làm robot hay thử sức với AI, mà là các em chọn bài toán có người thụ hưởng nhận diện được: người cần hỗ trợ trị liệu và nông dân cần thêm thông tin để quản lý đất.
Nẹp robot hướng công nghệ vào phục hồi vận động
Dự án REHAB Play Arm của đội NOVARISE là nẹp cánh tay ứng dụng robot để hỗ trợ trị liệu và phục hồi chức năng vận động. Cách đặt vấn đề này kéo kiến thức cơ khí, điều khiển và thiết kế sản phẩm ra khỏi lớp học, hướng tới một nhu cầu y tế dễ hình dung: hỗ trợ quá trình luyện tập vận động cánh tay.
Giá trị của ý tưởng nằm ở hướng phục vụ, không phải lời hứa thay thế chuyên gia hay thiết bị y tế chuyên dụng—điều mà thông tin cuộc thi không khẳng định. Một nguyên mẫu học sinh có thể mở ra câu hỏi thiết thực về cách công nghệ hỗ trợ người tập và cách cải tiến sản phẩm qua thử nghiệm. Thành công của đội vì thế gợi một tiêu chuẩn đáng khuyến khích cho học sinh làm robot: bắt đầu từ người dùng, rồi mới chọn công nghệ phù hợp.
CDGuard đưa AI và IoT đến bài toán đất trồng sầu riêng
Ở Cần Thơ, đội CDTD chọn một thách thức khác: nguy cơ cadimi khả dụng trong đất trồng sầu riêng tại Đồng bằng sông Cửu Long. CDGuard kết hợp trí tuệ nhân tạo và Internet vạn vật để cảnh báo sớm nguy cơ liên quan đến cadimi, đồng thời hỗ trợ người trồng cân nhắc quyết định cải tạo đất.
Đây là cách dùng AI cảnh báo ô nhiễm đất gắn với nhu cầu sản xuất, thay vì xem thuật toán hay cảm biến như mục tiêu tự thân. Với nông dân, thông tin cảnh báo có ý nghĩa khi góp phần bảo vệ chất lượng đất và an toàn nông sản; ban tổ chức cũng nhấn mạnh yêu cầu kiểm soát chất lượng, an toàn trong sản xuất nông nghiệp. Dù vậy, một hệ thống cảnh báo chỉ phát huy tác dụng khi dữ liệu đủ tin cậy và khuyến nghị có thể áp dụng tại vườn. Dự án đặt đúng câu hỏi; việc kiểm chứng và hoàn thiện sẽ quyết định mức độ hữu ích ngoài thực tế.
Quy mô cuộc thi tạo cơ hội, nhưng ứng dụng mới là thước đo
Mùa giải thu hút hơn 2.900 bài dự thi từ hơn 1.800 trường THCS và THPT tại 34 tỉnh, thành phố—mức cao nhất kể từ khi chương trình bắt đầu tại Việt Nam năm 2019. Con số ấy cho thấy học sinh quan tâm ngày càng nhiều đến sáng kiến công nghệ, nhưng lượng bài dự thi tự nó chưa chứng minh sản phẩm đã sẵn sàng dùng rộng rãi. Điều đáng giữ lại là cách hai đội xuất phát từ vấn đề y tế và nông nghiệp rồi tìm công cụ phù hợp.
Bước tiếp theo cần là đào tạo, cố vấn và thử nghiệm cùng người dùng. Phó Giám đốc điều hành NIC Hoàng Trung Hiếu cho biết NIC sẽ tiếp tục phối hợp với Samsung mở rộng các chương trình đào tạo STEM, AI và Bootcamp; mạng lưới chuyên gia cũng có thể hỗ trợ hoàn thiện sản phẩm và kết nối ứng dụng tại địa phương. Đây là hướng đi đúng: giải thưởng nên mở đầu cho quá trình kiểm chứng, không phải dấu chấm hết. Hai dự án cho thấy công nghệ học đường có thể phục vụ cộng đồng khi học sinh hiểu vấn đề trước khi chọn giải pháp.
