Từ thành phố ven biển đến mạng lưới đô thị
Quy hoạch đô thị đa cực là cách tổ chức nhiều trung tâm có chức năng riêng trong một vùng đô thị liên kết, thay vì dồn dân cư, việc làm và dịch vụ vào một lõi duy nhất. Với Đà Nẵng, mô hình này đặt biển, di sản và miền núi vào cùng một khung phát triển, nhưng chỉ thành công nếu các khu vực được nối bằng hạ tầng và lợi ích kinh tế thực chất. Ngày 21/10/2026, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc ký Quyết định 2016/QĐ-TTg phê duyệt quy hoạch chung thành phố đến năm 2050, tầm nhìn năm 2075. Phạm vi quy hoạch rộng khoảng 11.870,34 km², gồm toàn bộ địa giới thành phố, đặc khu Hoàng Sa và phần không gian biển thuộc phạm vi quản lý. Quy mô ấy khiến câu hỏi quan trọng không còn là thành phố có thể mở rộng đến đâu, mà là những phần không gian mới có thực sự bổ trợ cho nhau hay chỉ cộng thêm địa giới.
Ba vùng, ba cực: phân vai để tránh dồn nén
Khung “3 vùng – 3 cực – 2 trục – 4 hành lang” là điểm tựa để quy hoạch Đà Nẵng chuyển từ một đô thị trung tâm sang chuỗi đô thị đa cực, đa trung tâm. Ba vùng gồm dải ven biển phía Đông hướng tới kinh tế, công nghiệp, dịch vụ và đô thị; vùng trung du, miền núi phía Tây gắn với sinh thái, nông nghiệp và di sản; cùng vùng biển phía Đông, Hoàng Sa và các đảo. Ba cực cũng được phân công thay vì tranh nhau một vai trò: phía Bắc dựa vào Đà Nẵng hiện hữu, Điện Bàn, Hội An và các khu đô thị lấn biển để phát triển dịch vụ, tài chính, du lịch, di sản, công nghệ cao và logistics; phía Nam gắn Chu Lai, Tam Kỳ, Núi Thành với công nghiệp, năng lượng và đổi mới sáng tạo; cực liên kết Nam Hội An tập trung vào đô thị mới, du lịch và thương mại. Đây là hướng đi hợp lý nếu việc làm và dịch vụ được phân bố theo chức năng, thay vì tiếp tục hút về lõi trung tâm.
Ba mươi đô thị và phép thử mở rộng ra biển
Mục tiêu đến năm 2050 là khoảng 30 đô thị Đà Nẵng, gồm 23 đô thị hiện hữu và 7 đô thị mới. Trong đó, đô thị Đà Nẵng tiếp tục giữ vai trò hạt nhân; Tam Kỳ được định hướng làm trung tâm nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và dịch vụ, còn Hội An phát huy thế mạnh du lịch, văn hóa, nghỉ dưỡng gắn với không gian di sản. Phương án nghiên cứu lấn biển tại bốn khu vực cho thấy thành phố muốn tạo thêm đất phát triển và hình thành cực tăng trưởng mới. Đây là phần tham vọng nhất, đồng thời cũng đòi hỏi thận trọng nhất. Mở rộng ra biển không thể được xem như nguồn đất vô hạn: dự án phải chứng minh được khả năng kết nối, nhu cầu sử dụng và mức độ phù hợp với hệ sinh thái biển. Quy hoạch hướng tới thành phố biển sinh thái, hiện đại, thông minh, giàu bản sắc và là cực tăng trưởng quốc gia. Nếu đánh đổi nền tảng sinh thái để lấy diện tích, mục tiêu ấy sẽ tự mâu thuẫn.
Kết nối mới phải hiện diện trong đời sống thường ngày
Hai trục Bắc – Nam và bốn hành lang được kỳ vọng nối các cực ven biển, công nghiệp với trung du, miền núi. Ý nghĩa của mạng lưới này không nằm ở sơ đồ, mà ở việc người dân có thể tiếp cận việc làm, trường học, bệnh viện và dịch vụ công thuận tiện hơn. Phát triển đô thị đa cực có thể giúp phân bố dân cư, cơ hội việc làm và dịch vụ cân bằng hơn; ngược lại, nếu giao thông và hạ tầng thiết yếu đi sau, các đô thị mới có nguy cơ thành những khu ở xa trung tâm mà thiếu tiện ích. Áp lực dân số khiến việc chuẩn bị không thể trì hoãn: hồ sơ quy hoạch dự kiến toàn thành phố đạt khoảng 5,5 triệu người vào năm 2040 và khoảng 6,5 triệu người vào năm 2050. Vì vậy, giao thông, cấp thoát nước, xử lý chất thải, nhà ở và dịch vụ công phải được tính đồng bộ. Hiệu quả cuối cùng phụ thuộc vào quy hoạch chi tiết, chuẩn bị đầu tư, nguồn lực và khả năng giữ cân bằng giữa tăng trưởng, liên kết vùng với bảo tồn tự nhiên.
Quy hoạch mở ra cơ hội để Đà Nẵng kết nối biển, di sản và miền núi thành một vùng đô thị – kinh tế có nhiều động lực, thay vì một trung tâm phình to. Nhưng khoảng 30 đô thị chỉ tạo nên sức mạnh khi các cực thực sự bổ trợ nhau, người dân được hưởng hạ tầng tốt hơn và hệ sinh thái không phải trả giá cho tăng trưởng. Đó mới là thước đo thuyết phục cho tầm nhìn đến năm 2075.
