Bền bỉ với lớp học, dù tuổi tác hay hoàn cảnh
Giáo viên tận tụy là người không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn kiên trì tìm cách để học trò được đến lớp, được học theo nhịp riêng và có thêm cơ hội bước tiếp. Câu chuyện của cô Nguyễn Thị Ba cho thấy sự bền bỉ ấy có thể bắt đầu từ một lịch dạy đều đặn, không cần sân khấu hay thù lao. Gần 80 tuổi, cô vẫn đứng lớp ba buổi mỗi tuần tại trụ sở UBND phường Thủ Dầu Một, Thành phố Hồ Chí Minh. Từng nghỉ hưu năm 2003, cô tình nguyện dạy lớp học tình thương từ năm 2016, đều đặn đến lớp vào thứ Hai, thứ Tư và thứ Sáu, hướng dẫn học sinh từ lớp 1 đến lớp 5. Hơn 10 năm qua, cô dạy miễn phí cho trẻ em khó khăn; sách vở, gạo và thực phẩm cô dành cho học trò cũng là một phần của bài học về sẻ chia. Sự tận tâm ấy được ghi nhận bằng Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ vào cuối tháng 9/2026.
Lớp học không tránh khỏi những chặng chùng xuống: sau dịch COVID-19, nhiều gia đình trở về quê khiến số học sinh giảm dần. Nhưng giá trị của lớp không nằm ở sĩ số đông. Với những em còn duy trì việc học, từng giờ luyện đọc, viết và tính toán mở thêm một cánh cửa mà hoàn cảnh có thể đã khép lại. Cô Ba không nhận thù lao, còn dành tiền bán vé số và những khoản hỗ trợ để lo sách vở, gạo, thực phẩm cho học trò. Đó không phải cách thay thế trách nhiệm của cộng đồng, mà là lời nhắc rằng dạy học sinh khó khăn cần cả bài giảng lẫn sự quan tâm đến những điều kiện căn bản để các em tiếp tục học.
Đến với học trò qua dốc núi và đường rừng
Ở vùng biên, giữ học trò ở lại trường đôi khi bắt đầu bằng việc người thầy rời lớp, đi tìm các em. Năm 2003, khi vừa tròn 18 tuổi, Nguyễn Thanh Hoa bắt đầu dạy tại Trường PTCS Mường Sai, huyện Sông Mã, Sơn La, một địa bàn biên giới đặc biệt khó khăn. Học sinh phải qua dốc, đường đất, suối; có em nhà cách trường hàng chục cây số và đứng trước nguy cơ nghỉ học để phụ giúp gia đình. Khi học trò vắng lớp, cô Hoa đi bộ băng đèo, lội suối vào bản, gặp từng gia đình để vận động phụ huynh cho con đi học. Với một giáo viên vùng biên, sự hiện diện ở bản làng có khi quan trọng không kém tiết học: cô hiểu nỗi lo của cha mẹ và giúp họ nhìn thấy tương lai xa hơn mùa vụ trước mắt.
Cô Hoàng Thị Thu Dần cũng hiểu những rào cản ấy từ chính tuổi thơ nghèo khó của mình. Sau khi tốt nghiệp ngành Sư phạm Âm nhạc năm 2006, cô trở về Lào Cai, nhận công tác tại Trường THCS Nàn Sán, huyện Si Ma Cai. Ở Cốc Lầu, nơi địa hình hiểm trở, đường sá khó đi và cơ sở vật chất còn thiếu, duy trì sĩ số là thách thức thường xuyên. Có lần tại thôn Kho Vàng, khi người dân phải sơ tán vì nguy cơ sạt lở, cô Dần đi bộ suốt năm giờ qua đường rừng để đưa học sinh đến trường an toàn. Hai hành trình không giống nhau, nhưng cùng khẳng định một điều: muốn học trò tiếp tục đến lớp, đôi khi thầy cô phải bước ra khỏi lớp học và đi nốt quãng đường mà các em không thể tự vượt qua.
Sau nghỉ hưu, vẫn chọn đồng hành với người học
Nghỉ hưu không phải dấu chấm hết với cô Trịnh Thị Hằng. Năm 2022, sau khi khép lại chặng đường tại Trường Tiểu học Ngọc Khánh, cô nhận lời dạy lớp xóa mù chữ chương trình tiểu học ở Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp – Giáo dục thường xuyên Nguyễn Văn Tố. Lớp có 47 học sinh, học theo chương trình từ lớp 1 đến lớp 5; trong đó có 5 em khuyết tật, 12 em chậm phát triển thể chất hoặc có hạn chế trong quá trình phát triển, cùng một học viên 60 tuổi. Với lớp học nhiều trình độ như vậy, một giáo án chung không thể đáp ứng tất cả. Cô chia nhỏ thời gian, điều chỉnh nội dung và phương pháp theo khả năng tiếp thu của từng người. Đây là cách làm đòi hỏi sự kiên nhẫn hơn là những kỳ vọng về tiến bộ đồng loạt.
Cô Hằng vẫn ứng dụng công nghệ thông tin để chuẩn bị bài cho năm khối lớp, đồng thời tạo không khí gần gũi bằng những gói xôi, hộp sữa, cái ôm động viên và các hoạt động vui chơi. Trong lớp ấy, tiến bộ có thể là đọc trôi chảy hơn, viết được một câu hoàn chỉnh hay biết lễ phép chào cô; những bước nhỏ vẫn đáng được trân trọng. Câu chuyện của cô giáo nghỉ hưu này cho thấy hỗ trợ người học không nhất thiết phải theo một lộ trình giống nhau. Khi giáo viên chịu điều chỉnh cách dạy thay vì đòi hỏi mọi người học cùng nhịp, lớp học mới có chỗ cho những người vốn dễ bị bỏ lại.
Điểm chung: nhìn thấy con người phía sau việc học
Cô Ba, cô Hoa, cô Dần và cô Hằng làm việc trong những hoàn cảnh khác nhau, nhưng cách đồng hành có chung một điểm: không xem việc học chỉ là chuyện có mặt trong lớp và hoàn thành bài. Cô Ba chăm lo sách vở, gạo và thực phẩm; cô Hoa đến tận nhà khi học sinh vắng; cô Dần gắn bó với học trò giữa địa hình khắc nghiệt; cô Hằng thay đổi phương pháp để phù hợp từng khả năng. Đó là những việc không thể hiện hết trong giáo án, nhưng lại quyết định liệu học trò có tiếp tục học hay không. Với giáo viên tận tụy, kết quả không chỉ là điểm số. Đó còn là một em quay lại trường, một người lớn học được chữ, hay một đứa trẻ tự tin hơn để hình dung về tương lai.
Những câu chuyện này cũng không nên trở thành cái cớ để coi sự hy sinh cá nhân là giải pháp duy nhất cho bất bình đẳng giáo dục. Đường đi hiểm trở, thiếu thốn ở trường và khó khăn của gia đình vẫn cần những hỗ trợ bền vững từ cộng đồng và các đơn vị liên quan. Nhưng chính các thầy cô cho thấy điều gì cần được bảo vệ: phẩm giá của người học và cơ hội tiến bộ theo khả năng của mỗi người. Dạy học sinh khó khăn không phải là hạ thấp kỳ vọng, mà là kiên trì mở đường để các em có thể chạm tới kỳ vọng ấy. Khi người thầy không bỏ cuộc trước hoàn cảnh của học trò, lớp học trở thành nơi bắt đầu của một lựa chọn khác cho tương lai.
