Đình chỉ tạm thời, chưa phải phán quyết cuối cùng
Doping marathon là hành vi sử dụng chất hoặc phương pháp bị cấm nhằm tạo lợi thế thi đấu ở cự ly đường dài, nơi sức bền và khả năng cung cấp oxy có thể quyết định kết quả. Ngày 23/10, Cơ quan Liêm chính Điền kinh (AIU) thông báo đình chỉ tạm thời Peres Jepchirchir sau khi mẫu xét nghiệm ngoài thi đấu, thu thập tại Kenya, cho kết quả dương tính với erythropoietin (EPO). Đây là cáo buộc đang được điều tra, không phải kết luận rằng vận động viên đã vi phạm. Jepchirchir có quyền yêu cầu phân tích mẫu B và giải trình kết quả; đến tối 23/10 chưa có thông báo về việc tước chiến thắng Sydney của cô. Sự phân biệt này rất quan trọng: bảo vệ quy trình công bằng không có nghĩa là xem nhẹ một kết quả đáng lo ngại, nhưng cũng không thể thay thế việc xác minh bằng phán xét vội vàng.
Vì sao EPO đặc biệt đáng ngại trong marathon
EPO là hormone kích thích sản sinh hồng cầu, giúp tăng khả năng vận chuyển oxy đến cơ bắp; nếu dùng dạng tổng hợp trái phép, chất này có thể cải thiện sức bền trong những môn như marathon và đua xe đạp. EPO bị cấm theo quy định của Cơ quan Phòng chống Doping Thế giới (WADA), cả trong lẫn ngoài thi đấu. Đó là lý do cáo buộc này có sức nặng đặc biệt với một môn mà vận động viên phải duy trì nỗ lực trong thời gian dài: lợi thế bị nghi ngờ không chỉ ảnh hưởng một cuộc đua mà còn khiến người hâm mộ đặt lại câu hỏi về giá trị của thành tích. Mẫu thử được lấy trước khi Jepchirchir vô địch Sydney Marathon ngày 30/8/2026; AIU chưa công bố ngày lấy mẫu cụ thể. Vì thế, chiến thắng ấy đang bị soi xét, dù kết quả chưa bị hủy.
Bảng thành tích lớn, nghi vấn cũng lớn
Jepchirchir không phải một cái tên bên lề của đường chạy: cô từng giành HC vàng Olympic Tokyo 2020, vô địch thế giới năm 2025 và đăng quang tại New York, Boston, London cùng Sydney. Ở Sydney, cô hoàn thành đường đua trong 2 giờ 18 phút 31 giây, nhanh hơn người về nhì Irine Cheptai hơn ba phút. Chính vị thế ấy khiến vụ việc gây chấn động làng marathon: càng nhiều danh hiệu, câu hỏi về tính liêm chính của chúng càng khó gạt sang bên. Nhưng hiện chưa có căn cứ để tự động xóa bỏ chiến thắng hay quy kết mọi thành tích trước đây. Nếu vi phạm được xác nhận, cô có thể đối diện án cấm thi đấu bốn năm và nguy cơ bị hủy các thành tích thuộc giai đoạn vi phạm; án cấm từ ba tháng trở lên cũng có thể khiến cô bị loại trọn đời khỏi tám giải World Marathon Majors theo quy định của hệ thống.
Khủng hoảng niềm tin vượt khỏi một vận động viên
Vụ việc còn làm trầm trọng thêm sức ép lên uy tín điền kinh Kenya. Theo số liệu được dẫn từ AFP, hơn 140 vận động viên nước này đã bị đình chỉ hoặc cấm thi đấu trong các vụ liên quan đến doping kể từ năm 2017. Một cáo buộc chưa được phân xử không thể đại diện cho cả nền thể thao, nhưng chuỗi vụ việc khiến lời kêu gọi chống doping điền kinh phải được thực hiện nghiêm túc hơn, chứ không dừng ở tuyên bố. Thời điểm càng nhạy cảm khi Nairobi vừa được trao quyền đăng cai Giải vô địch điền kinh thế giới 2029, lần đầu sự kiện tổ chức tại châu Phi; Chủ tịch WADA Witold Banka đã yêu cầu Kenya quyết liệt hơn trong cuộc chiến chống doping. Kết luận cuối cùng về Jepchirchir phải dựa trên quy trình và bằng chứng. Còn với marathon, khôi phục niềm tin đòi hỏi kiểm tra đáng tin cậy, minh bạch và xử lý nhất quán — dù kết quả gây thất vọng đến đâu.
