Hội nghị Giáo dục 2026 là gì và vì sao được chờ đợi?
Hội nghị Giáo dục 2026 là chuỗi sự kiện gồm hội nghị quốc tế về hợp tác giáo dục trong kỷ nguyên số và Hội thảo Giáo dục tập trung cơ chế, chính sách, nguồn lực, nhằm thúc đẩy đổi mới giáo dục gắn với phát triển con người toàn diện trong bối cảnh chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi sâu sắc cách con người học tập, làm việc và sáng tạo.
Điểm đáng chú ý là hai sự kiện không chỉ mang tính nghi lễ mà được thiết kế như một “bàn mổ” chính sách giáo dục, nơi các nhà làm luật, quản lý và giới học thuật cùng ngồi lại để bàn về đột phá. Ngày 8–9/10, tại Hà Nội, Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức Hội nghị quốc tế về hợp tác giáo dục trong kỷ nguyên số và Triển lãm Giáo dục – Công nghệ giáo dục, với hơn 900 đại biểu đến từ 40 quốc gia và vùng lãnh thổ tham dự. Đây là thông điệp rõ ràng: Việt Nam không muốn đứng ngoài cuộc chơi giáo dục số, mà muốn chủ động định hình luật chơi.
Kỷ nguyên số và bài toán phát triển con người
Trọng tâm của Hội nghị Giáo dục 2026 là câu hỏi: chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo sẽ phục vụ phát triển con người như thế nào, chứ không chỉ là câu chuyện thiết bị hay phần mềm. Theo định hướng đã được nhấn mạnh, với Việt Nam, phát triển con người là mục tiêu xuyên suốt của đổi mới giáo dục, và giá trị của công nghệ được đo bằng việc người học tiến bộ hơn, người thầy làm tốt hơn vai trò của mình, nhà trường vận hành hiệu quả hơn và cơ hội học tập được mở rộng công bằng hơn.
Cách tiếp cận này có tính phản biện với xu hướng “thần thánh hóa” công nghệ. Khi người học được yêu cầu có năng lực tự học, tư duy độc lập, phản biện, sáng tạo và khả năng làm việc cùng AI, người thầy buộc phải chuyển vai từ người truyền đạt sang người thiết kế hoạt động học tập, hướng dẫn và định hướng giá trị. Nếu hệ thống quản trị, đánh giá, bảo đảm chất lượng không thay đổi, mọi khẩu hiệu về đổi mới giáo dục sẽ chỉ dừng ở powerpoint. Hội nghị lần này vì thế là phép thử xem hệ thống có dám đi đến cùng với triết lý phát triển con người hay không.
Bốn ưu tiên công nghệ và ý nghĩa chính sách
Một trong những điểm then chốt của Hội nghị Giáo dục 2026 là việc xác định rõ bốn ưu tiên của giáo dục Việt Nam trong ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số. Thứ nhất, xây dựng nền tảng dữ liệu và học liệu số thống nhất, an toàn, kết nối và dùng chung, biến dữ liệu thành nguồn lực cho người học, nhà giáo và quản lý, hướng tới nền tảng giáo dục thông minh quốc gia. Đây là bước đi mang tính hạ tầng, nếu không làm tốt, mọi chiến lược số khác sẽ bị treo trên giấy.
Thứ hai, đổi mới dạy và học để phát triển năng lực làm chủ công nghệ của cả người học và nhà giáo, với mục tiêu “không để AI suy nghĩ thay con người, mà để con người học tốt hơn, sáng tạo hơn và tạo ra giá trị cao hơn”. Thứ ba, đổi mới quản trị và thúc đẩy ứng dụng AI an toàn, minh bạch, có trách nhiệm, bảo đảm quyền riêng tư, bản quyền, liêm chính học thuật và quyền lợi người học. Thứ tư, tăng cường hợp tác quốc tế vì không hệ thống giáo dục nào có thể tự mình giải quyết đầy đủ các vấn đề về công nghệ, dữ liệu, đạo đức và nhân lực. Nếu bốn ưu tiên này được thể chế hóa thành chính sách giáo dục cụ thể, chúng sẽ định hình lại cách hệ thống vận hành trong nhiều năm tới.
Hội thảo Giáo dục 2026: nơi cơ chế và nguồn lực được “soi” lại
Nếu hội nghị quốc tế là nơi đặt ra tầm nhìn và ưu tiên công nghệ, thì Hội thảo Giáo dục 2026 là nơi cơ chế, chính sách giáo dục và nguồn lực sẽ bị chất vấn trực diện. Được sự đồng ý của lãnh đạo Quốc hội và xuất phát từ yêu cầu thực tiễn, Ủy ban Văn hóa và Xã hội sẽ chủ trì, phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo và các cơ quan liên quan tổ chức Hội thảo Giáo dục năm 2026 với chủ đề “Cơ chế, chính sách và nguồn lực thực hiện đột phá phát triển giáo dục và đào tạo”. Dự kiến, hội thảo diễn ra cuối tháng 11 tại Nhà Quốc hội, trong bối cảnh Ban Bí thư đang tổ chức Đoàn giám sát chuyên đề việc thực hiện Nghị quyết 71 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo.
Theo báo cáo, Ban tổ chức đã nhận được 52 bài tham luận về giáo dục phổ thông, đại học, nghề nghiệp và các vấn đề chung. Mục tiêu là rà soát, phân tích hệ thống chủ trương, đường lối, chính sách, pháp luật về giáo dục và đào tạo; đánh giá việc huy động, bố trí nguồn lực cho đột phá phát triển hệ thống; đồng thời chia sẻ kinh nghiệm quốc tế trong thực hiện chính sách và huy động nguồn lực. Những khuyến nghị của hội thảo sẽ được xem xét tổng hợp vào kết quả của Đoàn giám sát và là tư liệu quan trọng để đánh giá sơ kết một năm thực hiện Nghị quyết 71. Nói cách khác, đây là “cửa sổ chính sách” hiếm hoi để tiếng nói chuyên môn đi thẳng vào quá trình làm luật.
Từ hội nghị đến lớp học: kỳ vọng và điều kiện để đột phá
Điểm tích cực của Hội nghị Giáo dục 2026 là sự gắn kết giữa tầm nhìn quốc tế, chuyển đổi số và nhu cầu hoàn thiện chính sách giáo dục trong nước. Trong khuôn khổ hội nghị, còn có các hoạt động ký kết, trao biên bản ghi nhớ hợp tác giữa các cơ quan, cơ sở giáo dục và doanh nghiệp, kết nối nhu cầu đào tạo, nghiên cứu với nguồn lực, kinh nghiệm và giải pháp công nghệ trong nước và quốc tế. Đồng thời, cơ chế phối hợp giữa Ủy ban Văn hóa và Xã hội và Bộ Giáo dục và Đào tạo trong việc tổ chức Hội thảo – từ thẩm định, biên tập tham luận đến tổ chức và truyền thông – cho thấy nỗ lực đồng bộ giữa lập pháp và hành pháp.
Tuy vậy, đột phá chỉ có ý nghĩa khi chạm tới lớp học cụ thể. Nếu các đề xuất về đổi mới giáo dục, phát triển con người, chính sách giáo dục và nguồn lực không được chuyển thành quy định rõ ràng, có lộ trình và cơ chế giám sát, Hội nghị Giáo dục 2026 sẽ dừng lại ở mức “sự kiện đẹp”. Ngược lại, nếu những ưu tiên về dữ liệu, học liệu số, năng lực số của giáo viên, quản trị AI an toàn và hợp tác quốc tế được thể chế hóa, các biên bản ghi nhớ được triển khai thành chương trình cụ thể, thì đây có thể là bước ngoặt hiếm hoi đưa khẩu hiệu phát triển con người toàn diện trở thành hiện thực trong nhà trường.
