Một khoảng ổn định để nhà trường kịp thích nghi
Ổn định giáo dục phổ thông là duy trì đủ lâu những định hướng cốt lõi về chương trình, sách giáo khoa, thi cử và tổ chức nhà trường để giáo viên, học sinh có thể thực hiện và đánh giá hiệu quả trước khi điều chỉnh tiếp. Đề xuất đặt ra một nguyên tắc đáng cân nhắc: đổi mới cần có nhịp, chứ không nên biến mỗi năm học thành một lần chạy theo quy định mới. Ngày 9-11, tại buổi làm việc của Đoàn giám sát số 401 của Ban Bí thư với Ban Thường vụ Đảng ủy UBND TP.HCM về triển khai Nghị quyết 71, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM Nguyễn Tấn Phát kiến nghị giáo dục phổ thông cần ổn định ít nhất 5 năm. Đây không phải lời kêu gọi đóng cửa trước đổi mới; đó là đề nghị để chính sách có thời gian đi vào lớp học, được kiểm chứng rồi mới điều chỉnh.
Thay đổi liên tục khiến giáo viên khó tập trung vào lớp học
Với giáo viên, một thay đổi về chương trình hay thi cử không dừng ở văn bản. Nó kéo theo việc cập nhật kế hoạch dạy học, điều chỉnh cách đánh giá, sắp xếp công việc và làm quen với yêu cầu mới. Khi những điều chỉnh nối tiếp nhau quá nhanh, thời gian dành cho chuẩn bị bài và hỗ trợ học sinh dễ bị lấn bởi nhiệm vụ thích nghi. Tâm lý giáo viên vì thế không thể xem là chuyện bên lề: sự bất an kéo dài ảnh hưởng đến khả năng duy trì chất lượng dạy học. Ông Phát nhận định việc liên tục thay đổi về sắp xếp bộ máy, thi cử và chương trình buộc thầy cô thích nghi liên tục, tác động lớn đến tâm lý đội ngũ. Ông cũng lưu ý, năm nào cũng có thay đổi thì hệ thống lại phải vận hành để thích nghi. Kỳ vọng về chu kỳ 5 năm vì vậy là kỳ vọng có thời gian thực hiện ổn định, không phải miễn trừ trách nhiệm cải thiện.
Quy mô lớn, khó khăn chồng lớp
Lý do cần ổn định càng rõ khi nhìn vào quy mô và áp lực vận hành của thành phố. TP.HCM có 3.438 cơ sở giáo dục và hơn 2,5 triệu học sinh; riêng giáo dục phổ thông năm học 2026-2027 có hơn 2 triệu em. Thành phố còn thiếu 8.185 giáo viên so với định mức, đồng thời thừa cục bộ 1.416 người. Những con số này cho thấy bài toán không chỉ là ban hành chính sách đúng, mà còn là bảo đảm trường lớp và nhân lực đủ sức thực hiện. Thực tế, tỷ lệ học sinh THCS được học hai buổi mỗi ngày còn thấp; nhiều giáo viên dạy môn tích hợp vốn được đào tạo đơn môn nên gặp khó khi phải dạy nội dung ngoài chuyên môn chính. Trong hoàn cảnh ấy, thay đổi liên tục có thể làm tăng gánh nặng chuyển tiếp. Ổn định giáo dục không tự giải quyết thiếu giáo viên, nhưng tạo điều kiện để ngành tập trung xử lý những điểm nghẽn thay vì liên tục viết lại cách vận hành.
Ổn định chương trình, sách giáo khoa nhưng không đóng băng cải cách
Đề xuất chu kỳ 5 năm gắn trực tiếp với nhu cầu giữ ổn định chương trình và sách giáo khoa. Ông Phát cho rằng cần thêm hội thảo khoa học có sự tham gia của giáo viên, chuyên gia và cán bộ quản lý để có căn cứ đánh giá đầy đủ về sách giáo khoa; TP.HCM dự kiến tổ chức các hội thảo này trong thời gian tới. Đây là hướng đi hợp lý: tiếng nói từ lớp học cần được ghi nhận trước khi thay đổi được áp dụng rộng. Tuy nhiên, ổn định không nên biến thành cam kết giữ nguyên mọi quy định bất kể hệ quả. Nếu chính sách gây bất công hoặc bộc lộ điểm nghẽn nghiêm trọng, cơ quan quản lý vẫn cần xử lý kịp thời. Cách cân bằng tốt hơn là thí điểm có kiểm soát, đánh giá tác động và công bố lộ trình rõ ràng. Thành phố đã đưa vào sử dụng 1.027 phòng học mới tính đến ngày 5-9-2026, đồng thời dự kiến thêm 301 phòng trước ngày 31-12-2026; đầu tư hạ tầng cũng cần đi cùng chính sách đủ ổn định để trường học lập kế hoạch.
Năm năm nên là nhịp đánh giá, không phải thời gian chờ đợi
Chu kỳ 5 năm chỉ có ý nghĩa nếu đi kèm theo dõi thường xuyên, tiêu chí đánh giá rõ ràng và khả năng sửa sai khi quyền lợi học sinh bị ảnh hưởng. Giáo viên cần biết điều gì sẽ được giữ ổn định, điều gì có thể thay đổi, và thay đổi sẽ được thông báo đủ sớm để nhà trường chuẩn bị. Nếu thiếu những cam kết ấy, con số năm năm dễ trở thành khẩu hiệu hơn là một cách giảm xáo trộn. Kỳ vọng cốt lõi của nhà giáo không phải là không bao giờ đổi mới, mà là đổi mới có căn cứ, có lộ trình và có thời gian để thực hiện. Ngành giáo dục nên dành một khoảng đủ dài để chương trình và sách giáo khoa được triển khai, lắng nghe phản hồi từ lớp học rồi mới điều chỉnh có trọng điểm. Đó mới là ổn định giáo dục phục vụ người học: tạo nền nếp cho thầy cô, đồng thời vẫn giữ khả năng sửa những gì không hiệu quả.






