Bêu riếu mạng xã hội: Từ câu chuyện cô gái 23 tuổi đến câu hỏi trách nhiệm
Bêu riếu trên mạng xã hội là hành vi đưa, bình luận hoặc chia sẻ thông tin nhằm hạ nhục, xúc phạm danh dự, nhân phẩm hoặc đời tư của người khác trên các nền tảng số, tạo nên áp lực dư luận và có thể dẫn đến tổn thương tâm lý nghiêm trọng, thậm chí hành vi tự tử. Vụ cô gái G.T.S. (23 tuổi, quê Lào Cai) nhảy cầu Lai Vu tự tử ngày 10-10, để lại thư tuyệt mệnh, diễn ra đúng lúc chuyện tình cảm cá nhân của cô bị lan truyền và bêu riếu dữ dội trên mạng xã hội. Trước đó, cô từng viết status về việc bị “bóc phốt”, sỉ nhục trên mạng rồi tự tử cùng ngày. Dù cơ quan công an vẫn đang xác minh thông tin liên quan đến mối quan hệ với người đàn ông đã có gia đình và chưa kết luận nguyên nhân chính thức, dư luận đã phải đối diện một sự thật khó chối bỏ: cyberbullying không còn là chuyện ảo, mà có thể cướp đi sinh mạng thật.
Cyberbullying pháp lý: Người đăng, người bình luận, người chia sẻ đều không vô can
Vấn đề không chỉ nằm ở một bài đăng gốc, mà ở cả hệ sinh thái bêu riếu mạng xã hội: người đăng, người bình luận, người chia sẻ lại. Luật sư khẳng định, người đăng bài, chia sẻ hoặc bình luận có nội dung xúc phạm danh dự, nhân phẩm người khác có thể bị xử phạt hành chính; nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm, có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội làm nhục người khác hoặc vu khống. Đáng chú ý, việc chia sẻ lại những tin, bài làm nhục người khác có thể bị coi là tiếp tay, đồng thời xâm phạm quyền riêng tư và danh dự nạn nhân. Người sử dụng mạng xã hội phải chịu trách nhiệm về nội dung mình lưu trữ, cung cấp, truyền đưa và phát tán. Nói cách khác, không có chuyện “em chỉ share cho vui”, bởi mỗi cú click đều có thể trở thành mắt xích trong một chuỗi công kích tập thể.
Tự do ngôn luận không phải quyền phán xét: Ranh giới pháp lý đang ở đâu?
Trong vụ việc cô gái 23 tuổi, một người phụ nữ tự nhận là vợ người đàn ông liên quan đã đưa thông tin lên mạng, kéo theo làn sóng bình luận, nhắn tin công kích từ những người không hề hiểu rõ sự việc. Đây không phải lần đầu nạn nhân nghĩ quẩn vì bị cộng đồng mạng “phán xét”, xúc phạm danh dự, nhân phẩm. Luật sư phân tích: công dân có quyền tự do ngôn luận, nhưng điều đó không đồng nghĩa với quyền công khai mọi thông tin đời tư, sử dụng hình ảnh, tin nhắn riêng tư hoặc đưa nhận định không có căn cứ pháp luật gây tổn hại danh dự người khác. Việc đánh giá trách nhiệm pháp lý online phải dựa trên nội dung cụ thể, mức độ xúc phạm, mục đích, lỗi của từng người và yếu tố cấu thành từng tội danh. Một bài đăng có hàng nghìn bình luận không có nghĩa trách nhiệm được “chia đều” hoặc tan biến; từng cá nhân vẫn có thể bị xử lý tùy mức độ tham gia.
Áp lực tâm lý ở người trẻ: Khi cyberbullying chạm ngưỡng khủng hoảng tâm thần
Các luật sư cảnh báo, hành vi bắt nạt tập thể trên mạng có thể gây hậu quả lớn về mặt xã hội và tâm lý. Một bình luận đơn lẻ có thể bị xem là chuyện nhỏ, nhưng hàng trăm, hàng nghìn bình luận cùng hướng vào một cá nhân tạo nên sức ép khủng khiếp. Trường hợp cháu T.K.N bị gọi là “đồ con hoang”, “xinh đẹp thì đi làm điếm kiếm tiền” trên mạng, dẫn đến bị bạn bè xa lánh, trầm cảm, học hành sa sút, rồi uống thuốc ngủ tự tử nhưng may mắn được cứu, cho thấy mối liên hệ trực tiếp giữa cyberbullying và khủng hoảng tâm thần ở thanh thiếu niên. Như một bạn đọc nói: “Mạng xã hội là ảo nhưng tổn thương là thật”. Trong bối cảnh đó, bảo vệ sức khỏe tâm thần không thể chỉ là khuyến nghị đạo đức; nó phải gắn với việc xử lý nghiêm hành vi bêu riếu trên nền tảng số và giáo dục kỹ năng đối diện áp lực cho người trẻ.
Không thể đổ lỗi cho nạn nhân: Cần một chuẩn mực mới cho cộng đồng mạng
Nhiều ý kiến cho rằng người dùng nên thận trọng khi đưa chuyện riêng lên mạng, bởi giữa hàng trăm, hàng nghìn lượt tương tác luôn tiềm ẩn những lời nói gây tổn thương. Nhưng nhắc nhở cẩn trọng không đồng nghĩa với việc đổ lỗi cho nạn nhân. Cốt lõi vẫn là phải chấm dứt thói quen nhân danh đạo đức để làm “quan tòa” hạ nhục người khác và xử lý nghiêm những tài khoản cố tình bêu riếu, xúc phạm danh dự cá nhân. Sau sự việc đau lòng này, thay vì tiếp tục chỉ trích, mỗi người cần nhìn lại cách mình bình luận, chia sẻ thông tin, nhất là khi những lời nói ấy có thể góp phần vào một cuộc công kích tập thể. Đối với trường hợp có dấu hiệu tội phạm, người bị hại cần mạnh dạn gửi đơn tố giác kèm chứng cứ đến cơ quan công an để được tiếp nhận, xác minh. Một xã hội văn minh không thể chấp nhận việc mạng xã hội trở thành “pháp trường” cho những cú click thiếu trách nhiệm.
