Thuốc lá điện tử sau cai thuốc: định nghĩa lại khái niệm “giảm hại”
Thuốc lá điện tử sau khi cai thuốc lá điếu là việc người từng hút thuốc lá truyền thống chuyển sang sử dụng thiết bị điện tử tạo hơi chứa nicotine và các hóa chất khác, với kỳ vọng giảm tác hại nhưng vẫn duy trì thói quen hút, thay vì ngừng hoàn toàn việc đưa khói hoặc hơi vào đường hô hấp. Nghiên cứu trên hơn 4,5 triệu người trưởng thành tại Hàn Quốc cho thấy người sử dụng thuốc lá điện tử sau khi bỏ thuốc lá điếu có tỷ lệ mắc ung thư phổi cao hơn 56% so với người cai thuốc hoàn toàn. Điều này thẳng thắn thách thức câu chuyện thuốc lá điện tử ung thư chỉ là rủi ro nhỏ và cho thấy nguy cơ phổi điện tử không thể xem nhẹ. Nếu mục tiêu là cai thuốc an toàn, việc tiếp tục phụ thuộc vào bất kỳ dạng nicotine hít vào phổi rõ ràng là một bước đi sai hướng.
Dữ liệu mới: 56% ung thư phổi và 91% tử vong – cái giá của ảo tưởng an toàn
Nghiên cứu quan sát của nhóm khoa học thuộc Đại học Quốc gia Seoul, công bố trên Nature Medicine, đã sử dụng dữ liệu sức khỏe ẩn danh của hơn 4,5 triệu người trưởng thành. Người tham gia được phân nhóm theo tình trạng hút thuốc và mức độ dùng thuốc lá điện tử hàng ngày, đồng thời điều chỉnh các yếu tố như tuổi, giới và bệnh nền. Kết quả cho thấy trong nhóm đã bỏ thuốc lá điếu, những người chuyển sang thuốc lá điện tử có tỷ lệ mắc ung thư phổi cao hơn khoảng 56% so với người cai thuốc hoàn toàn. Đáng báo động hơn, tỷ lệ tử vong do ung thư phổi ở nhóm sử dụng thuốc lá điện tử cao hơn 91% so với nhóm không dùng sản phẩm này. Câu nói có thể trích dẫn ở đây là: "Việc chuyển từ thuốc lá truyền thống sang thuốc lá điện tử không đồng nghĩa với việc loại bỏ hoàn toàn những nguy cơ sức khỏe liên quan đến ung thư phổi".
Tại sao “giảm hại” lại thành tăng nguy cơ phổi điện tử?
Trong nhiều năm, thuốc lá điện tử được quảng cáo như giải pháp giảm hại, là lựa chọn an toàn hơn cho người muốn bỏ thuốc lá điếu. Nhưng dữ liệu mới cho thấy câu chuyện đó quá đơn giản: thuốc lá điện tử có mối liên hệ đáng kể với ung thư phổi. Bản chất của “giảm hại” là giảm mức phơi nhiễm với chất độc, trong khi người dùng thuốc lá điện tử vẫn hít vào phổi hỗn hợp hơi chứa nicotine và nhiều hóa chất chưa được hiểu hết. Các nghiên cứu dịch tễ học và sinh học đã ủng hộ mối liên hệ giữa thuốc lá điện tử với nhiều dạng rối loạn hô hấp, song bằng chứng về nguy cơ ung thư phổi vẫn còn hạn chế và cần được bổ sung. Điều đó không có nghĩa sản phẩm này vô hại, mà chỉ cho thấy chúng ta đang đi trước khoa học: sử dụng rộng rãi một công nghệ hít hóa chất vào phổi khi cơ chế bệnh lý của hóa chất trong hơi điện tử vẫn chưa được nghiên cứu đủ sâu để hiểu rõ tác động lâu dài.
Bài học từ thuốc lá điếu: ung thư phổi không biến mất sau khi ngừng hút
Thuốc lá điếu đã được chứng minh là nguyên nhân hàng đầu gây ung thư phổi, liên quan đến khoảng 90% trường hợp mắc bệnh. Trong khói thuốc lá có khoảng 4.000 hoạt chất độc hại, trong đó 3,4-benzopyrene là chất gây ung thư rõ rệt. Ngừng hút thuốc giúp giảm nguy cơ ung thư phổi so với việc tiếp tục hút, đặc biệt nếu bỏ trước 30 tuổi. Tuy vậy, nguy cơ ở người từng hút không lập tức trở về mức của người chưa bao giờ hút; nguy cơ vẫn tăng theo tuổi và có thể tăng nhanh hơn. Khi đặt phát hiện về thuốc lá điện tử vào bối cảnh này, có thể thấy rõ: lá phổi đã bị tổn thương bởi thuốc lá điếu, nếu tiếp tục phơi nhiễm với hóa chất hơi điện tử, nguy cơ cộng dồn là điều khó tránh. Cai thuốc an toàn phải là ngừng hẳn việc đưa khói hoặc hơi chứa chất độc vào phổi, chứ không phải đổi sang một dạng khói khác.
Chính sách và lựa chọn cá nhân: đã đến lúc dứt khoát với mọi dạng thuốc lá
Những con số cảnh báo về thuốc lá điếu và thuốc lá điện tử đang thúc đẩy thay đổi chính sách. Bộ Y tế đã trình dự án Luật sửa đổi, bổ sung Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, trong đó một nội dung trọng tâm là cụ thể hóa chính sách cấm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng theo Nghị quyết số 173/2024/QH15 của Quốc hội. Dự thảo đề xuất làm rõ khái niệm, nhận diện sản phẩm, xác định hành vi vi phạm và bổ sung các hành vi bị nghiêm cấm liên quan đến thuốc lá điện tử. Đồng thời, điều kiện kinh doanh đối với hoạt động cai nghiện thuốc lá được bãi bỏ, thay bằng cơ chế quản lý qua tiêu chuẩn và hướng dẫn chuyên môn, nhằm khuyến khích nhiều tổ chức, cá nhân tham gia hỗ trợ cai nghiện. Thông điệp cho người hút là rõ ràng: nếu muốn cai thuốc an toàn, hãy hướng tới bỏ hoàn toàn, tận dụng dịch vụ hỗ trợ, thay vì tin vào ảo tưởng rằng thuốc lá điện tử ung thư ít hơn nên có thể dùng lâu dài. Cai thuốc an toàn không có chỗ cho sự thỏa hiệp với bất kỳ dạng nicotine hít vào phổi.
