Khi hai ca khúc mang tên khác lại là một
Hợp đồng độc quyền ca khúc là thỏa thuận trao cho một bên quyền khai thác tác phẩm trong phạm vi và thời hạn xác định, vì vậy mọi cam kết về quyền cấp phép trước đó phải chính xác và minh bạch. Tranh cãi quanh nhạc sĩ Đông Thiên Đức cho thấy điều gì xảy ra khi ranh giới ấy không được làm rõ: cùng một sáng tác được ký độc quyền và phát hành dưới hai tên khác nhau. Đại diện ca sĩ Kiều Oanh cho biết hai bên ký hợp đồng ngày 6-5-2026, thời hạn ba năm, cho phép sản xuất bản ghi, MV và phát hành trên nền tảng số; bên cấp quyền còn cam kết không có thỏa thuận trước hạn chế quyền này.
Ngày 29-9, phía Kiều Oanh nhận tin ca sĩ Uyên Trang đã ký hợp đồng trước đó, từ ngày 6-11-2023, cho cùng tác phẩm nhưng mang tên “Nếu như duyên mình sai”. “Có phải em đâu” ra mắt ngày 1-10, còn ca khúc của Uyên Trang phát hành ngày 5-10. Đông Thiên Đức xác nhận hai bài thực chất là một và thừa nhận việc cùng có chữ ký trong hai hợp đồng đồng nghĩa đã có sai phạm. Đây không phải chuyện đổi tên bài hát cho tiện quảng bá: vấn đề nằm ở lời hứa cấp quyền độc quyền trái ngược nhau.
Độc quyền phải được định nghĩa đến đâu?
Một hợp đồng có thể cho phép thu âm, làm MV và phát hành số, nhưng nếu không xác định rõ thời hạn, phạm vi sử dụng và quyền nào được chuyển giao, chữ “độc quyền” dễ trở thành nguồn tranh chấp thay vì bảo đảm cho khoản đầu tư. Vụ việc vì thế đặt ra câu hỏi không thể né tránh: độc quyền có bao gồm biểu diễn trực tiếp, phát hành bản ghi, quảng bá hay mọi hình thức khai thác? Các bên cũng cần biết liệu quyền đã cấp có thể được chuyển tiếp, và ai chịu trách nhiệm nếu cam kết về giao dịch trước đó không đúng.
Công chúng sớm hỏi ai mới là bên được cấp quyền hợp pháp; công ty quản lý Kiều Oanh cho biết công khai sự việc ngày 13-10 để bảo vệ uy tín, tài sản và danh dự của ca sĩ. Tác động không chỉ nằm trên giấy: video “Có phải em đâu” trên YouTube bị gỡ ngày 10-10 sau yêu cầu liên quan đến bản quyền từ phía Uyên Trang, rồi yêu cầu được rút khoảng một giờ sau. Người nghe có thể bất ngờ mất quyền truy cập vào một sản phẩm trong lúc các bên chưa thống nhất. Đó là lý do điều khoản rõ ràng quan trọng cả với khán giả, không riêng nghệ sĩ.
Định giá không có công thức chung, nhưng hợp đồng phải có chuẩn
Giá trị một ca khúc độc quyền không có thước đo chung: nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung nhận định mức giá phụ thuộc vào đề xuất của nhạc sĩ và sự chấp thuận của ca sĩ. Nhưng sự linh hoạt khi thương lượng không thể thay thế việc kiểm tra quyền sở hữu và lịch sử cấp phép. Một bên trả mức phù hợp với kỳ vọng của mình vẫn có thể chịu thiệt nếu hợp đồng không bảo đảm tác phẩm chưa được trao quyền tương tự cho người khác.
Bối cảnh này không mới trong các tranh cãi về bản quyền ca khúc. Trước đây, bất đồng quanh những bài hát hết hạn độc quyền và thương vụ khiến một ca sĩ mất quyền biểu diễn trong thời gian dài đã cho thấy quyền khai thác có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động nghề nghiệp. Vì vậy, định giá hợp lý phải đi cùng mô tả cụ thể về quyền, thời hạn, lãnh thổ và phương thức sử dụng; đồng thời cần quy định cách xử lý nếu phát hiện cam kết sai. Một con số được hai bên đồng thuận không thể tự nó làm cho hợp đồng an toàn.
Giải quyết tranh chấp và bài học về trách nhiệm
Đông Thiên Đức cho biết đã chủ động đề nghị hòa giải nhưng các bên chưa tìm được tiếng nói chung; nhạc sĩ mời luật sư tham gia và nói vụ việc nên được giải quyết tại tòa dân sự nếu không thể thỏa thuận. Đại diện phía Kiều Oanh cho biết công ty đã chuẩn bị hồ sơ pháp lý nếu nhạc sĩ giữ lập trường và tranh chấp phải đưa ra tòa. Đây là bước tiếp theo cần thiết hơn những lời qua tiếng lại: đối chiếu hợp đồng, xác định thời hạn còn hiệu lực và làm rõ quyền từng bên được cấp.
Trách nhiệm không dừng ở việc soạn một văn bản rồi ký. Nhạc sĩ cần chủ động bảo vệ tác phẩm, kiểm tra các cam kết đã đưa ra, tôn trọng quyền của bên khác và tuân thủ pháp luật; bên nhận quyền cũng cần đọc kỹ điều khoản, yêu cầu tài liệu chứng minh và lưu hồ sơ giao dịch. Vụ Đông Thiên Đức chưa có kết luận cuối cùng về tranh chấp, nhưng bài học đã rõ: quyền tác giả âm nhạc chỉ được bảo vệ thực chất khi hợp đồng minh bạch và người ký chịu trách nhiệm về điều mình cam kết. “Độc quyền” không thể là lời quảng bá dùng cho hai bên cùng lúc.
