Rừng FSC Thanh Hóa: Từ chứng chỉ kỹ thuật đến “tấm vé” thị trường
Rừng FSC Thanh Hóa là mô hình rừng trồng được quản lý theo tiêu chuẩn quốc tế về môi trường, xã hội và quản trị, trong đó chủ rừng phải tuân thủ quy trình khai thác, tái sinh, bảo vệ đất, bảo đảm quyền lợi lao động và truy xuất nguồn gốc gỗ, nhằm tạo ra nguồn gỗ FSC Việt Nam có chất lượng ổn định, hợp pháp và bền vững cho chuỗi cung ứng gỗ xuất khẩu cao cấp.
Điểm đáng nói ở Thanh Hóa là địa phương không coi FSC như một “huy hiệu xanh” để trưng bày, mà như tấm vé bắt buộc để bước vào các thị trường khó tính. Từ những cánh rừng keo nguyên liệu ở xã Linh Sơn, người trồng rừng đã chuyển từ khai thác theo nhu cầu trước mắt sang quản lý rừng theo quy trình, tiêu chuẩn quốc tế. Đây là thay đổi tư duy căn bản: chấp nhận đi chậm lại một bước ở khâu trồng trọt để đi nhanh hơn ở khâu tiêu thụ, đặc biệt là với gỗ xuất khẩu cao cấp.
Theo số liệu ngành nông nghiệp, Thanh Hóa hiện có 647.796ha rừng, trong đó 56.000ha là rừng trồng kinh doanh gỗ lớn; diện tích rừng được cấp chứng chỉ FSC đã đạt 48.479ha với sự tham gia của 12.405 hộ, nhóm hộ và doanh nghiệp chế biến lâm sản. Con số này cho thấy FSC không còn là sân chơi của vài doanh nghiệp lớn, mà đang trở thành nền tảng của lâm nghiệp bền vững Thanh Hóa.
Liên kết trồng rừng – nhà máy: Cách Thanh Hóa “khóa chặt” chuỗi cung ứng gỗ
Nếu không có liên kết, rừng bền vững Thanh Hóa chỉ dừng ở khẩu hiệu. Điểm khác biệt hiện nay là tỉnh chủ động dùng chứng chỉ FSC để buộc người trồng rừng và doanh nghiệp ngồi cùng một bàn. Tại xã Linh Sơn, địa phương có 2.360ha keo, 1.067ha luồng, trong đó khoảng 1.400ha đã được cấp chứng chỉ FSC. Chính quyền khuyến khích hộ dân liên kết với cơ sở chế biến để hình thành vùng nguyên liệu tập trung, giảm sản xuất manh mún và rủi ro “được mùa mất giá”.
Ở chiều doanh nghiệp, Công ty CP Xuất nhập khẩu Tập đoàn Đại Phát tại cụm công nghiệp Bãi Bùi, hoạt động từ năm 2023, mỗi năm thu mua khoảng 60.000 tấn keo nguyên liệu FSC để sản xuất 30.000 tấn viên nén xuất khẩu sang Nhật Bản, tạo việc làm thường xuyên cho khoảng 50 lao động tại nhà máy và hàng nghìn lao động trong vùng nguyên liệu. Đây là minh chứng rõ ràng rằng gỗ FSC Việt Nam không chỉ là câu chuyện môi trường, mà là sinh kế rất cụ thể.
Công ty CP BVN Thanh Hóa cũng đang xây dựng chiến lược dài hạn dựa trên FSC. Đến ngày 30/9/2026, doanh nghiệp đã có 5.668ha rừng được cấp chứng chỉ FSC/FM trên địa bàn tỉnh, tạo nền tảng chủ động nguồn cung gỗ có chứng nhận phục vụ chế biến và xuất khẩu. Khi doanh nghiệp dám đầu tư vùng nguyên liệu chuẩn quốc tế, họ không còn bị động trước biến động nguồn gỗ nhập khẩu và có lợi thế rõ rệt trong chuỗi cung ứng gỗ toàn cầu.
FSC nâng giá trị gỗ, mở cửa thị trường khó tính cho sản phẩm cao cấp
Thanh Hóa đang chứng minh một điều: muốn đi vào phân khúc gỗ xuất khẩu cao cấp, không thể tiếp tục tư duy “bán gỗ non, bán rẻ”. Hiện nay, khoảng 80% diện tích keo của các hộ gia đình trên cả nước được bán non sau chu kỳ 4–5 năm, chủ yếu phục vụ dăm gỗ và viên nén – những sản phẩm có giá trị gia tăng thấp so với gỗ kỹ thuật, đồ nội thất hay vật liệu kiến trúc. Mô hình FSC buộc chu kỳ rừng kéo dài hơn, nhưng đổi lại là chất lượng gỗ và giá bán tốt hơn.
Theo ông Nguyễn Quốc Anh, giá trị lớn nhất của rừng FSC không chỉ nằm ở mức giá bán gỗ cao hơn mà còn ở khả năng tạo dựng mối liên kết lâu dài giữa người trồng rừng và doanh nghiệp. Khi tuân thủ quản lý rừng bền vững, chất lượng rừng cải thiện, sản phẩm dễ tiếp cận hợp đồng bao tiêu, giảm phụ thuộc thương lái. Với doanh nghiệp, chứng chỉ FSC/FM là lợi thế quan trọng trong bối cảnh EU, Mỹ, Nhật, Úc đều yêu cầu bắt buộc có FSC đối với sản phẩm gỗ nhập khẩu.
Một số doanh nghiệp ở Thanh Hóa đã xây dựng chuỗi sản xuất khép kín, ứng dụng công nghệ hiện đại, thân thiện môi trường; sản phẩm xuất khẩu sang Mỹ, Hàn Quốc và từng bước mở rộng sang châu Âu. Đây là bước chuyển từ bán nguyên liệu thô sang cung cấp gỗ FSC Việt Nam cho các dòng sản phẩm gỗ kỹ thuật, đồ nội thất thiết kế – phân khúc mà biên lợi nhuận nằm ở chất lượng, câu chuyện bền vững và khả năng truy xuất nguồn gốc.
Lâm nghiệp bền vững: Cơ hội tái định vị ngành chế biến gỗ Việt Nam
Câu hỏi lớn không phải là có nên phát triển lâm nghiệp bền vững hay không, mà là dùng nó để tái cấu trúc ngành gỗ như thế nào. Thứ trưởng Nguyễn Quốc Trị nhấn mạnh ngành lâm nghiệp cần chuyển trọng tâm từ tăng diện tích, sản lượng sang nâng cao năng suất, chất lượng, giá trị gia tăng và tính bền vững. Điều này trùng khớp với định hướng: doanh nghiệp phải giảm dần phụ thuộc vào dăm gỗ, viên nén, chuyển sang veneer, plywood, MDF, particle board, gỗ ghép, gỗ kỹ thuật và đồ nội thất có hàm lượng thiết kế cao.
Muốn vậy, nguồn gỗ FSC là điều kiện tiên quyết. Công tác quản lý rừng bền vững, cấp chứng chỉ FSC, truy xuất nguồn gốc gỗ hợp pháp và kết nối vùng nguyên liệu với các nhà máy chế biến sâu cần được đẩy mạnh. Khi năng lực công nghệ, thiết kế, xây dựng thương hiệu và tiếp thị quốc tế được cải thiện, giá trị gia tăng của ngành gỗ sẽ không còn phụ thuộc chủ yếu vào sản lượng nguyên liệu đầu vào. Nói cách khác, FSC là “nền móng” để ngành gỗ bước lên nấc thang giá trị cao hơn thay vì mãi ở vai trò cung cấp nguyên liệu rẻ.
Từ lợi thế diện tích rừng trồng, Việt Nam cần xây dựng lợi thế mới dựa trên chất lượng nguyên liệu, công nghệ chế biến và khả năng đáp ứng yêu cầu thị trường về nguồn gốc hợp pháp, tính bền vững. Rừng bền vững Thanh Hóa cho thấy khi địa phương dám đi trước với FSC, doanh nghiệp gỗ Việt Nam có cơ hội rõ rệt để khác biệt hóa sản phẩm, bước vào phân khúc gỗ xuất khẩu cao cấp thay vì cạnh tranh bằng giá thấp.
Từ nông hộ đến nhà khoa học: Hoàn thiện mắt xích cho chuỗi gỗ FSC
Để chuỗi cung ứng gỗ FSC vận hành ổn định, không thể chỉ dựa vào nỗ lực của người trồng rừng và doanh nghiệp chế biến. Hiện nay, khoảng 80% diện tích keo của hộ gia đình vẫn bị bán non do áp lực tài chính và lo ngại bão lũ, sâu bệnh. Nếu không có cơ chế hỗ trợ, mục tiêu phát triển rừng gỗ lớn khó trở thành lựa chọn kinh tế hấp dẫn. Liên kết thông qua hợp tác xã và doanh nghiệp giúp các hộ nhỏ giảm chi phí tổ chức sản xuất, nâng khả năng đáp ứng đơn hàng và tiếp cận thị trường tiêu chuẩn cao.
Về phía khoa học, cơ quan quản lý định hướng nghiên cứu, chọn tạo giống keo năng suất cao, chất lượng gỗ tốt, chống chịu sâu bệnh và thiên tai; hoàn thiện kỹ thuật thâm canh rừng gỗ lớn, tăng chuyển giao tiến bộ kỹ thuật cho hộ trồng rừng nhỏ. Theo định hướng Hội thảo quốc tế IUFRO Acacia 2026, việc kết nối nghiên cứu với sản xuất phải xuyên suốt từ giống, quản lý rừng đến chế biến và tiêu thụ.
Thanh Hóa cũng không dừng lại ở những kết quả hiện tại. Giai đoạn 2026–2030, tỉnh đặt mục tiêu mỗi năm phát triển thêm trên 3.000ha rừng được cấp chứng chỉ FSC. Nếu mục tiêu này được thực hiện nghiêm túc, rừng FSC sẽ không chỉ là “tấm vé” cho doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng quốc tế, mà còn là nền tảng để người dân, nhà khoa học và doanh nghiệp cùng chia sẻ lợi ích trong một mô hình lâm nghiệp bền vững, có khả năng cạnh tranh dài hạn trên thị trường gỗ xuất khẩu cao cấp.
