Chuyển đổi KCN-KCX: bước ngoặt chiến lược nhưng thiếu lộ trình minh bạch
Chuyển đổi khu công nghiệp và khu chế xuất tại TPHCM là quá trình tái cấu trúc không gian sản xuất, nâng giá trị sử dụng quỹ đất công nghiệp, cập nhật công nghệ và hạ tầng, đồng thời sắp xếp lại mô hình phát triển công nghiệp theo chiều sâu thay vì mở rộng tràn lan, nhằm duy trì sức hút đầu tư và giảm áp lực môi trường, logistics trên địa bàn thành phố. Đây không phải điều chỉnh kỹ thuật nhỏ, mà là bước ngoặt chiến lược sẽ định hình cách phát triển công nghiệp TP.HCM trong nhiều thập niên tới. Thành phố đang xây dựng đề án chuyển đổi KCN-KCX, nhưng doanh nghiệp mới chỉ thấy “đường hướng” chung, chưa có lộ trình cụ thể về khu nào chuyển đổi, chuyển đổi theo mô hình gì, vào thời điểm nào. Khi thông tin còn mờ, doanh nghiệp buộc phải trì hoãn các quyết định đầu tư dài hạn, dù cơ hội thị trường vẫn hiện hữu.
Doanh nghiệp “ngóng” lộ trình để bảo vệ tài sản và kế hoạch đầu tư
Tâm lý chủ đạo của doanh nghiệp lúc này là lo lắng hơn là háo hức. Đại diện một công ty thép đang đầu tư ổn định tại khu công nghiệp Mỹ Xuân 2 đặt câu hỏi rất thực tế: nếu khu công nghiệp chuyển đổi, nhà máy có phải di dời hay không, di dời một phần hay toàn bộ, và phương án đối với đất đai, tài sản cố định sẽ ra sao. Với ngành thép, tài sản cố định lớn, chu kỳ đầu tư dài, nên bất kỳ thay đổi nào về quỹ đất công nghiệp đều là rủi ro đáng kể. Tại KCX Tân Thuận, doanh nghiệp cũng lo lắng trước thông tin khu có thể bị di dời khi thời hạn hoạt động kết thúc vào tháng 9/2041, và muốn xác thực để chủ động xây dựng kế hoạch đầu tư. Câu chuyện cho thấy chuyển đổi KCN-KCX không chỉ là bài toán quy hoạch, mà là bài toán niềm tin: nếu lộ trình không rõ, doanh nghiệp sẽ chọn an toàn, giảm đầu tư mới.
Vì sao TPHCM phải chuyển đổi mô hình khu công nghiệp ngay lúc này?
Sau hơn 30 năm phát triển, mô hình công nghiệp theo chiều rộng của TP.HCM đã bộc lộ nhiều hạn chế: sử dụng nhiều quỹ đất nhưng hiệu quả khai thác chưa cao, công nghệ của nhiều doanh nghiệp đã cũ, thâm dụng lao động, nguy cơ ô nhiễm và chi phí logistics gia tăng. Trong khi đó, hệ thống trên 100 khu công nghiệp, khu chế xuất với tổng diện tích hơn 50.000 ha đang là hạt nhân thu hút đầu tư và thúc đẩy sản xuất. Nếu tiếp tục vận hành theo cách cũ, thành phố sẽ “đốt” dần quỹ đất công nghiệp mà không nâng được chất lượng tăng trưởng. Mục tiêu của đề án chuyển đổi là nâng giá trị gia tăng trên mỗi héc-ta đất công nghiệp, thông qua đổi mới công nghệ và nâng cấp hạ tầng. Nói thẳng, TP.HCM không còn lựa chọn: hoặc chuyển đổi sang mô hình phát triển công nghiệp theo chiều sâu, hoặc chấp nhận tụt lại trong cuộc cạnh tranh khu vực về thu hút sản xuất chất lượng cao.
Chuẩn bị quỹ đất công nghiệp mới: mở rộng không gian sản xuất nhưng vướng thủ tục
Song song với chuyển đổi KCN-KCX hiện hữu, thành phố đang tăng tốc chuẩn bị quỹ đất công nghiệp mới để mở rộng dư địa thu hút đầu tư. Đến đầu tháng 10, hệ thống khu công nghiệp, khu chế xuất đã thu hút hàng nghìn dự án còn hiệu lực, cho thấy sức hút vẫn được duy trì. Tuy nhiên, để tạo dư địa tăng trưởng trong những năm tới, thành phố cần đẩy nhanh chuẩn bị quỹ đất, hoàn thiện quy hoạch và triển khai các khu công nghiệp mới, đáp ứng nhu cầu mở rộng sản xuất của doanh nghiệp. Các dự án như KCN Vĩnh Lập giai đoạn 1, KCN Bình Dương Riverside hay KCN chuyên ngành cơ khí đã có bước tiến về thủ tục và mặt bằng, nhưng quá trình triển khai vẫn còn nhiều vướng mắc về xác định giá đất, đơn giá thuê đất, giải phóng mặt bằng và thủ tục cho thuê đất. Nếu các điểm nghẽn này không được tháo gỡ sớm, quỹ đất công nghiệp mới sẽ nằm trên giấy, trong khi doanh nghiệp thiếu không gian sản xuất.
Từ đề án đến hành động: cần cam kết lộ trình và đồng bộ hạ tầng
Cơ quan quản lý khẳng định đề án chuyển đổi KCN-KCX sẽ được xây dựng đúng quy định pháp luật, đảm bảo tính khả thi, đồng bộ với quy hoạch và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp, nhà đầu tư và người lao động. Trường hợp có chuyển đổi, cơ quan chức năng sẽ xác định lộ trình cụ thể và công bố rõ ràng để doanh nghiệp chủ động trong hoạt động đầu tư; trong thời gian xây dựng đề án, doanh nghiệp vẫn triển khai dự án theo quy định hiện hành. Đây là cam kết cần thiết, nhưng chưa đủ. Để phát triển công nghiệp TP.HCM theo hướng chất lượng, thành phố phải đi tiếp ba bước: công bố sớm lộ trình chuyển đổi từng khu công nghiệp; tháo gỡ vướng mắc về giá đất, thủ tục đầu tư để sớm đưa quỹ đất mới vào khai thác; và gắn quy hoạch không gian công nghiệp với hạ tầng logistics, hạ tầng số đồng bộ. Khi đó, chuyển đổi KCN-KCX mới thực sự trở thành cơ hội nâng cấp nền công nghiệp, thay vì chỉ là rủi ro đối với doanh nghiệp.
