Bàn giao xe là bước mở đầu, không phải đích đến
Chương trình thí điểm xe máy điện tại TP.HCM là hoạt động phối hợp giữa Sở Xây dựng và Honda Việt Nam nhằm khuyến khích cán bộ, công chức, viên chức chuyển sang phương tiện ít phát thải, đồng thời thử nghiệm hỗ trợ đổi xe và kiểm định khí thải. Ngày 22.10, hai bên phát động chương trình phát triển giao thông bền vững; những chiếc Honda CUV e: và Honda UC3 đầu tiên được bàn giao cho nhân sự sở đã đăng ký mua. Điểm đáng chú ý không chỉ là xe mới xuất hiện trong đội ngũ cơ quan công quyền, mà là cách chương trình ghép nhiều việc vốn thường được làm riêng: giới thiệu xe, tư vấn chuyển đổi và kiểm tra khí thải. Đây là tín hiệu thực tế hơn một lời kêu gọi chung chung. Tuy vậy, vài đợt bàn giao chưa thể chứng minh chuyển đổi đã dễ dàng; hiệu quả sẽ phụ thuộc vào việc người dùng có thể duy trì xe điện thuận tiện mỗi ngày hay không.
Đổi xe có hỗ trợ, nhưng trải nghiệm sử dụng mới quyết định
Honda Việt Nam và Sở Xây dựng triển khai tư vấn, hỗ trợ đổi xe và chương trình ưu đãi xe điện dành cho cán bộ, công chức, viên chức của ngành. Cách làm này có ý nghĩa vì quyết định đổi xe không chỉ nằm ở mong muốn giảm phát thải: người sử dụng còn phải cân nhắc khả năng sạc pin, gửi xe và di chuyển thuận tiện. Phó giám đốc Sở Xây dựng Bùi Hòa An nhấn mạnh bài toán chuyển đổi không thể chỉ đo bằng số xe điện đưa ra thị trường; điều kiện sử dụng trong thực tế cũng phải đáp ứng. Với người đi làm hằng ngày, xe máy điện có thể giúp giảm ô nhiễm không khí, tiếng ồn và chi phí năng lượng, bảo dưỡng theo đại diện sở. Nhưng hỗ trợ đổi xe sẽ khó tạo làn sóng rộng nếu điểm sạc, nơi đỗ và các phương án đổi pin không theo kịp nhu cầu.
Kiểm định khí thải bổ sung cho hướng chuyển đổi
Bên cạnh bàn giao xe và tư vấn, chương trình còn phối hợp thí điểm kiểm định khí thải xe máy, hướng tới kiểm soát phát thải và thúc đẩy giao thông xanh. Đây là phần việc cần thiết: chuyển một nhóm người dùng sang xe điện không thay thế được việc nhận diện và kiểm soát lượng khí thải từ đội xe đang lưu thông. TP.HCM có khoảng 12,82 triệu phương tiện, trong đó xe máy chiếm tới 90%, theo ông Bùi Hòa An. Quy mô ấy khiến áp lực lên chất lượng không khí trở thành lý do cấp thiết để hành động, chứ không phải mục tiêu xa vời. Tuy nhiên, thí điểm chỉ hữu ích khi kết quả được dùng để xây dựng cách kiểm soát phù hợp, dễ tiếp cận và nhất quán. Nếu kiểm định trở thành một khâu rời rạc, không gắn với lộ trình giảm phát thải và hỗ trợ người dân, tác động sẽ hạn chế.
Hạ tầng phải đi trước yêu cầu đổi phương tiện
Đại diện Sở Xây dựng xác định hạ tầng là yếu tố trọng yếu của chuyển đổi giao thông xanh và nêu nguyên tắc “Hạ tầng đi trước - Chính sách nối bước - An sinh đi cùng”. Đây là ưu tiên đúng: yêu cầu cán bộ đổi xe sẽ khó thuyết phục nếu chỗ sạc, điểm đổi pin và bãi đỗ chưa phù hợp với lịch trình thực tế. Theo định hướng ông An đề cập, trước ngày 1.1.2030, phương tiện của cơ quan nhà nước và cán bộ, công chức, viên chức lưu thông tại TP.HCM sẽ chuyển sang năng lượng sạch, trừ phương tiện đặc thù. Sở cũng đề nghị Honda, Hiệp hội các Nhà sản xuất xe máy Việt Nam và doanh nghiệp tiếp tục phối hợp hỗ trợ chuyển đổi, kiểm soát khí thải; Honda cho biết sẽ tiếp tục làm việc với chính quyền để tìm giải pháp phù hợp. Kết luận nên rõ: xe được bàn giao tạo khởi đầu cụ thể, nhưng hạ tầng và chính sách đồng bộ mới quyết định chương trình có thể mở rộng hay không.
