Cây lọc không khí: có tác dụng, nhưng không phải máy lọc
Cây lọc không khí là cây trồng có thể hấp thụ hoặc làm giảm một số chất gây ô nhiễm trong điều kiện thử nghiệm, nhưng hiệu quả trong căn phòng sinh hoạt còn phụ thuộc vào thông gió và nguồn phát thải. Vì vậy, cây xanh đáng được xem là phần bổ sung cho không gian sống, không phải giải pháp xử lý không khí duy nhất.
Mối quan tâm này có cơ sở: formaldehyde có thể phát sinh từ gỗ ép, keo dán và vật liệu hoàn thiện; chất này được cơ quan nghiên cứu ung thư quốc tế thuộc WHO xếp vào nhóm gây ung thư ở người. Tuy nhiên, một kết quả trong buồng kín không đồng nghĩa vài chậu cây sẽ làm sạch không khí ở mọi ngôi nhà. Nguồn phát thải, diện tích phòng và trao đổi không khí đều khác nhau.
Thông điệp thực tế nên rõ ràng: chọn cây vì vẻ đẹp và khả năng chăm sóc phù hợp, đồng thời giảm nguồn phát thải và giữ nhà thông thoáng. Đó là cách thận trọng hơn nhiều so với kỳ vọng cây trong nhà tự giải quyết vấn đề chất lượng không khí.
Thử nghiệm ghi nhận gì về lan ý và VOC?
Trong một nghiên cứu do Đại học Seville tại Tây Ban Nha thực hiện, các nhà nghiên cứu thử từng loại trong năm cây trồng trong nhà phổ biến ở buồng kính kín, với các chất gồm hợp chất hữu cơ dễ bay hơi (VOC), formaldehyde, nitơ dioxide và sulfur dioxide. Kết quả được công bố trên tạp chí Atmospheric Environment vào ngày 15/4.
Trong vòng 15 phút tiếp xúc với cây, nồng độ VOC giảm từ 24% đến 40%, tùy loài; thử nghiệm cũng ghi nhận formaldehyde giảm nhanh. Đây là con số đáng chú ý, nhưng chỉ mô tả điều xảy ra trong điều kiện kiểm soát, không phải mức giảm có thể mặc nhiên kỳ vọng ở phòng khách hay phòng ngủ.
Cây lan ý được giới thiệu là loài có khả năng làm giảm chất gây ô nhiễm nhanh: các nhà nghiên cứu cho biết cây có thể giảm một nửa nồng độ ban đầu trong chưa đầy 30 phút. Trong một số trường hợp, tổng nồng độ chất ô nhiễm giảm 96–98% sau 24 giờ. Những con số này thuộc thử nghiệm cụ thể; chúng không chứng minh một chậu lan ý sẽ đạt hiệu quả tương tự trong nhà có người ra vào, đồ đạc và thông gió khác nhau.
Chọn cây theo nơi đặt và công chăm sóc
Lan ý hợp với người có thể bố trí nơi sáng nhưng tránh nắng trực tiếp. Cây phát triển tốt trong đất hữu cơ màu mỡ, giữ ẩm vừa phải; nên tưới khi lớp đất mặt khô thay vì tưới dồn dập. Đây là lựa chọn có vẻ dễ chăm, nhưng vẫn cần điều kiện phù hợp để khỏe mạnh.
Danh sách cây quen thuộc từng được NASA khảo sát về khả năng loại bỏ formaldehyde gồm nha đam, thường xuân, lưỡi hổ, trầu bà vàng và lan chi. Nha đam cần nơi nhiều ánh sáng và không phải tưới thường xuyên; lưỡi hổ chịu khô tương đối tốt, còn trầu bà vàng thích ánh sáng gián tiếp và chỉ nên tưới khi đất bắt đầu khô. Thường xuân cần được theo dõi kỹ hơn vì không hợp nơi nóng bí hoặc đất khô kéo dài.
Chọn cây theo ánh sáng, diện tích và thói quen chăm sóc sẽ thiết thực hơn việc mua cây chỉ vì lời quảng bá lọc khí. Nghiên cứu NASA được thực hiện trong môi trường kín, khác đáng kể với phòng ở thực tế. Nếu lo về formaldehyde, hãy ưu tiên giảm nguồn phát thải và tăng thông thoáng; cây xanh chỉ nên là phần bổ sung.
Kết luận: trồng cây, nhưng đừng giao hết việc cho cây
Bằng chứng thử nghiệm cho thấy một số cây có thể làm giảm VOC và các chất ô nhiễm khác trong buồng kín; lan ý là một trong những loài được nhắc đến với kết quả nổi bật. Nhưng chuyển những tỷ lệ đó thành lời hứa về hiệu quả trong mọi căn nhà là bước suy diễn quá xa.
Hãy trồng cây trong nhà vì chúng làm không gian dễ chịu và có thể góp phần cải thiện môi trường sống. Để xử lý chất gây ô nhiễm, vẫn cần kiểm soát nguồn phát thải và duy trì thông gió. Cây xanh có ích nhất khi được đặt đúng vai trò: đồng minh nhỏ, không phải giải pháp duy nhất.
