Phòng ngừa bắt đầu từ kỹ năng của người dùng
Phòng chống tội phạm mạng là sự kết hợp giữa việc giúp người dân nhận diện rủi ro trực tuyến, chủ động bảo vệ thông tin cá nhân và để lực lượng chức năng kịp thời phát hiện, xử lý hành vi vi phạm. Khi chuyển đổi số đưa mạng vào đời sống, sản xuất và kinh doanh, đây không còn là nhiệm vụ riêng của cơ quan công an: một cú nhấp vào đường link giả hoặc lần chia sẻ tin chưa kiểm chứng cũng có thể mở ra nguy cơ cho cá nhân và cộng đồng. Vì vậy, tuyên truyền có giá trị nhất khi biến cảnh báo thành kỹ năng dùng được ngay. Người dân cần biết kiểm tra tài khoản, đường dẫn, ứng dụng trước khi tương tác; thanh thiếu niên cần được hướng dẫn chọn lọc thông tin, sử dụng mạng xã hội có trách nhiệm và tránh trào lưu kích động bạo lực, cổ súy vi phạm pháp luật. An toàn không gian mạng phải bắt đầu từ những thói quen nhỏ ấy.
Quảng Ninh cho thấy tuyên truyền có thể đến với người dân qua nhiều kênh, thay vì chỉ chờ họ tìm đến cơ quan chức năng. Trong năm 2026, lực lượng công an thành phố xây dựng 4 phóng sự, đăng 408 tin, bài trên các kênh trực tuyến và phối hợp chia sẻ cảnh báo qua nhóm Zalo ở khu dân cư; 18 hội nghị tuyên truyền thu hút hơn 10.000 lượt người tham gia. Cách làm này đáng chú ý vì đưa cảnh báo tội phạm mạng đến cả trường học, doanh nghiệp, cơ quan và khu dân cư. Các mô hình như “Niềm tin số”, “Tin AI?” và “Không một mình - Cùng nhau an toàn trực tuyến” cũng giúp biến việc học cách tự bảo vệ thành hoạt động chung, thay vì gánh nặng của từng người.
Cảnh báo sát với thủ đoạn, chủ động xử lý vi phạm
Cảnh báo chỉ có ích khi chỉ rõ những dấu hiệu người dân có thể gặp trong đời sống hằng ngày. Công an Quảng Ninh tập trung tuyên truyền về giả danh công an, cơ quan nhà nước, nhân viên ngân hàng hoặc giao hàng; lừa mua bán trực tuyến và dụ dỗ đầu tư tài chính, tiền ảo. Một số kịch bản nhắm vào người mua hàng bằng đường link lạ, yêu cầu cung cấp mã OTP hoặc chuyển tiền; kẻ gian còn giả danh cán bộ để đòi định danh, xác thực thông tin. Khi dữ liệu cá nhân bị thu thập, các câu chuyện lừa đảo có thể được cá nhân hóa, khiến lời mạo danh nghe thuyết phục hơn. Vì thế, không cung cấp mã xác thực, không làm theo hướng dẫn chuyển tiền qua cuộc gọi bất ngờ, và tự tìm kênh liên hệ chính thức để kiểm tra là những bước phòng vệ thiết thực.
Tuyên truyền không thay thế công tác điều tra. Lực lượng chức năng tăng cường nắm tình hình trên mạng, rà soát và xử lý nội dung sai sự thật hoặc chưa được kiểm chứng gây ảnh hưởng đến an ninh, trật tự; đồng thời phát hiện thủ đoạn mới và xác minh các đường dây, nhóm tội phạm công nghệ cao. Vĩnh Long cũng triển khai đồng bộ biện pháp phòng ngừa, phát hiện, đấu tranh và xử lý vi phạm, trong đó có việc ngăn nội dung trên mạng cổ súy lối sống giang hồ, kích động bạo lực. Tại Quảng Ninh, từ đầu năm 2026, công an tiếp nhận, xử lý 13 vụ lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên mạng, giảm 17 vụ, tương đương 56,7% so với cùng kỳ năm trước; con số này đáng ghi nhận, nhưng không có nghĩa nguy cơ đã hết.
Người dân cần biết cách báo tin và phối hợp
Một cảnh báo chỉ phát huy tác dụng khi có đường chuyển tiếp từ phát hiện đến xử lý. Người gặp tài khoản, hội nhóm có dấu hiệu lừa đảo, kích động bạo lực hoặc lôi kéo vi phạm nên báo cho cơ quan công an gần nhất để được tiếp nhận, xác minh. Khi phản ánh, hãy giữ lại tên tài khoản, đường dẫn, thời điểm liên hệ và nội dung trao đổi; không tiếp tục gửi tiền hay chia sẻ thông tin cá nhân để “thử” đối tượng. Đồng thời, kiểm chứng thông tin trước khi đăng hoặc chia sẻ, tránh vô tình lan truyền tin sai sự thật hay nội dung gây mất trật tự. Với thanh thiếu niên, sự đồng hành của gia đình và nhà trường cũng quan trọng: quan tâm đến hoạt động trực tuyến, trao đổi khi thấy dấu hiệu bị lôi kéo và hướng dẫn cách tìm trợ giúp.
Phần việc của cơ quan chức năng là làm cho việc phản ánh có thể dẫn đến hành động kịp thời. Quảng Ninh dự kiến tăng phối hợp với doanh nghiệp viễn thông, ngân hàng và nhà cung cấp dịch vụ để trao đổi thông tin, rà soát tài khoản, số điện thoại, trang web và ứng dụng có dấu hiệu lừa đảo, qua đó cảnh báo hoặc ngăn giao dịch đáng ngờ. Đây là hướng đi cần thiết vì kẻ gian thường lợi dụng nhiều nền tảng và dịch vụ cùng lúc. Công an địa phương cũng cho biết sẽ tiếp tục đổi mới tuyên truyền, hướng dẫn nhận diện tài khoản giả, đường link độc hại, ứng dụng không rõ nguồn gốc và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Kết quả bền vững đòi hỏi phối hợp hai chiều: cơ quan chức năng chủ động phòng ngừa, còn người dân cảnh giác, lưu bằng chứng và báo tin sớm.
