Từ tham vọng dẫn đầu ASEAN đến lựa chọn đứng trong mạng lưới Siêu trí tuệ
Chiến lược AI quốc gia của Việt Nam là định hướng tổng thể nhằm xây dựng năng lực trí tuệ nhân tạo, phát triển hệ sinh thái công nghệ và củng cố vị thế cạnh tranh trong khu vực, đồng thời mở rộng hợp tác quốc tế để tận dụng nguồn lực tính toán, dữ liệu và chuỗi cung ứng cho mục tiêu dài hạn đến 2030 và xa hơn. Khi đặt tham vọng dẫn đầu ASEAN về AI, Việt Nam không thể chỉ dựa vào nội lực mà phải chủ động bước vào các sân chơi toàn cầu. Việc tham gia Đối tác Cơ hội AI do Mỹ thúc đẩy cho thấy tầm nhìn: muốn trở thành người chơi nghiêm túc, phải hiện diện trong những mạng lưới đang định hình trật tự công nghệ mới. Thay vì đứng ngoài quan sát cuộc đua Siêu trí tuệ, Việt Nam chọn cách gắn mình với một hệ sinh thái rộng, chấp nhận cả cơ hội lẫn sức ép cạnh tranh đi kèm.
Đối tác Cơ hội AI: cánh cửa vào hệ sinh thái công nghệ do Mỹ dẫn dắt
Việt Nam vừa tham gia Đối tác Cơ hội AI (AI Opportunity Partnership), một khuôn khổ hợp tác do Mỹ thúc đẩy nhằm mở rộng mạng lưới đối tác trong các lĩnh vực AI, hạ tầng tính toán và chuỗi cung ứng công nghệ. Theo Bộ Ngoại giao Mỹ, sau khi có thêm 19 quốc gia mới, mạng lưới hợp tác về Siêu trí tuệ đã mở rộng lên tổng cộng 54 quốc gia. Đây không chỉ là một câu lạc bộ công nghệ mang tính biểu tượng; nó là cấu trúc quyền lực mới nơi các doanh nghiệp Mỹ tìm kiếm nhà cung ứng đáng tin cậy và những thị trường cởi mở hơn cho công nghệ của họ. Đối tác Cơ hội AI hướng tới thúc đẩy hợp tác về phát triển và ứng dụng AI, trung tâm dữ liệu, bán dẫn và năng lượng, đồng thời khuyến khích đầu tư xuyên biên giới, đổi mới sáng tạo và tăng cường kết nối giữa doanh nghiệp công nghệ các nước tham gia. Nếu Việt Nam muốn hệ sinh thái AI của mình có chỗ đứng, đây là cánh cửa không nên bỏ lỡ.
Cạnh tranh khu vực và ý nghĩa của việc đứng cùng 53 quốc gia khác
Việt Nam tham gia sáng kiến Siêu trí tuệ do Mỹ dẫn dắt, cùng 53 quốc gia xây dựng hệ sinh thái công nghệ. Danh sách các nước mới gồm cả những nền kinh tế châu Âu, Mỹ Latinh, châu Phi và châu Á như Albania, Áo, Croatia, Malaysia, Romania hay Slovenia. Điều này đặt Việt Nam vào một nhóm đối tác đa dạng, nơi cạnh tranh không chỉ diễn ra trong ASEAN mà trên mặt bằng rộng hơn nhiều. Về mặt hợp tác công nghệ Việt Nam, việc gắn kết với hệ sinh thái công nghệ Mỹ tạo ra cơ hội tiếp cận chuỗi cung ứng bán dẫn, trung tâm dữ liệu và năng lượng mà một mình chúng ta khó xây dựng đủ nhanh. Nhưng đi cùng cơ hội là rủi ro phụ thuộc: nếu không chủ động định hình chiến lược AI quốc gia, Việt Nam có thể chỉ trở thành thị trường tiêu thụ công nghệ, thay vì là nơi sản sinh giải pháp AI có tiếng nói trong khu vực.
Bối cảnh Siêu trí tuệ và bài toán chủ quyền công nghệ
Việc mở rộng mạng lưới đối tác diễn ra trong bối cảnh chính quyền Tổng thống Donald Trump đang đẩy mạnh cách tiếp cận mới đối với AI. Ngày 29/9, Nhà Trắng công bố sắc lệnh yêu cầu các cơ quan hành pháp Mỹ thay thuật ngữ “Artificial Intelligence” bằng “Super Intelligence” trong các văn bản và hoạt động truyền thông chính thức. Văn bản cũng yêu cầu cố vấn khoa học và công nghệ của Tổng thống đề xuất định nghĩa chính thức về “Super Intelligence” để phục vụ việc triển khai. Cùng với Pax Silica – sáng kiến xây dựng chuỗi cung ứng công nghệ an toàn – Mỹ đang thiết kế một trật tự Siêu trí tuệ nơi họ giữ vai trò trung tâm. Hai sáng kiến cùng hướng tới củng cố hệ sinh thái công nghệ do Mỹ dẫn dắt, nhưng có mục tiêu và phạm vi hợp tác riêng. Trong bối cảnh đó, Việt Nam phải cân bằng giữa việc tham gia sâu vào mạng lưới này và bảo vệ chủ quyền công nghệ, tránh bị cuốn hoàn toàn vào ưu tiên chiến lược của một bên.
Kết luận: Chiến lược AI chỉ có ý nghĩa khi gắn với lựa chọn đối tác đúng
Tham vọng dẫn đầu ASEAN về AI sẽ rỗng nếu chiến lược AI quốc gia không gắn với những mạng lưới hợp tác công nghệ đủ lớn. Đối tác Cơ hội AI mở ra cho Việt Nam một không gian mới để thử sức trong hệ sinh thái Siêu trí tuệ, nhưng đây không phải chiếc vé tự động đưa chúng ta lên vị trí dẫn đầu. Điều quan trọng là Việt Nam phải dùng khuôn khổ này để củng cố năng lực nội địa: đào tạo nhân lực, phát triển doanh nghiệp AI, xây dựng hạ tầng tính toán và dữ liệu, thay vì chỉ nhập khẩu công nghệ. Nếu biết tận dụng, việc đứng cùng 53 quốc gia khác trong sáng kiến do Mỹ dẫn dắt có thể trở thành bệ phóng để Việt Nam biến tầm nhìn trí tuệ nhân tạo 2030 thành thực tế. Nếu không, chúng ta sẽ chỉ là một điểm trên bản đồ hợp tác, chứ không phải là trung tâm sáng tạo mà chiến lược đã đặt mục tiêu.
