Khi kẹo ngủ trở thành điều kiện để chợp mắt
Kẹo melatonin là dạng thực phẩm chức năng có chứa melatonin, hormone tham gia điều hòa nhịp thức – ngủ, được tạo hình và tạo vị như kẹo dẻo nhưng không phải bánh kẹo thông thường. Thói quen xem món kẹo này như nút tắt cho một ngày làm việc dài đang đặt ra câu hỏi về cách người trẻ đối phó với mất ngủ. Lúc 1h30 sáng, sau khi gửi xong báo cáo quý và nhận thêm tin nhắn công việc, Hoàng Minh, chuyên viên marketing ở Tây Ninh, nhai hai viên kẹo dẻo melatonin. “Không nhai thì không ngủ được”, anh nói. Mỗi viên ghi hàm lượng 5 mg; Minh cho biết đã dùng đều đặn một tháng để có thể dậy lúc 7h. Câu nói ấy không chứng minh anh mắc lệ thuộc melatonin, nhưng cho thấy sản phẩm đã thành chỗ dựa mà anh nghĩ mình cần để ngủ.
Khó ngủ ban đêm không chỉ là chuyện thiếu một viên kẹo
Minh không phải trường hợp đơn lẻ trong bức tranh người trẻ bị công việc lấn vào giờ nghỉ. Lan Phương, 28 tuổi, làm thiết kế đồ họa tự do tại TP HCM, nhìn lọ viên uống hỗ trợ giấc ngủ như “vật bất ly thân” vào mùa chạy việc cuối năm. Sau 12–14 tiếng trước màn hình, cô thường khó vào giấc; trong ba tháng, Phương tăng từ một viên melatonin lên ba viên mỗi đêm, nhưng vẫn có lúc tỉnh táo. Áp lực không biến mất khi tắt máy tính. Những cuộc họp căng thẳng, KPI chưa đạt, tin nhắn khách hàng và hạn chót còn dang dở theo người lao động lên giường. Có người ngại tắt điện thoại vì sợ bị đánh giá thiếu cống hiến hoặc mất việc. Vì thế, kẹo hỗ trợ ngủ hấp dẫn ở chỗ hứa hẹn một lối thoát nhanh; song nếu nguyên nhân là căng thẳng kéo dài, viên kẹo không giải quyết được guồng công việc đang bào mòn thời gian hồi phục.
Khảo sát của Wakefield Research ghi nhận khoảng 37% người trẻ Việt mất ngủ, còn 73% gặp căng thẳng do rối loạn giấc ngủ.
Vẻ ngoài như kẹo khiến việc tự dùng càng dễ
Kẹo melatonin được rao bán trên các sàn thương mại điện tử và mạng xã hội, bao bì bắt mắt như bánh kẹo; theo bài viết nguồn, một số sản phẩm thiếu cảnh báo liều lượng rõ ràng. Hình thức thân thuộc và cảm giác “tự nhiên” có thể khiến người mua xem nhẹ việc đây là sản phẩm chứa hoạt chất, rồi tự dùng kéo dài. Đó là lý do không nên lấy trải nghiệm của người này làm hướng dẫn cho người khác. Việc Phương tăng liều mà vẫn thấy tỉnh táo không phải căn cứ để tăng thêm, cũng không đủ để kết luận melatonin gây lệ thuộc thể chất. Nguồn hiện có nêu nguy cơ lệ thuộc tâm lý khi sử dụng dài hạn không kiểm soát, cùng các vấn đề sức khỏe khác, nhưng không cung cấp bằng chứng cụ thể để xác định hiệu quả cho từng người hay một hướng dẫn an toàn áp dụng chung. Sự thiếu thông tin ấy càng khiến việc tự điều chỉnh liều trở nên đáng ngại.
Ưu tiên tìm nguyên nhân, thay vì ép mình ngủ
Mất ngủ kéo dài cần được nhìn như dấu hiệu đáng tìm hiểu, không phải lời mời dùng thêm kẹo. Nguồn dẫn khuyến cáo của NHS rằng người lớn không nên dùng melatonin quá 13 tuần nếu không có chỉ định bác sĩ; đồng thời ghi nhận dùng kéo dài, không kiểm soát có thể gây buồn ngủ ban ngày, đau đầu, xáo trộn nhịp sinh học và lệ thuộc tâm lý. Những thông tin này không thay thế tư vấn y tế, nhất là khi người dùng đang tăng liều hoặc khó ngủ kéo dài. Với mất ngủ mạn tính, liệu pháp hành vi – nhận thức CBT-I được Hiệp hội Y học Giấc ngủ Mỹ ưu tiên hàng đầu, với hiệu quả được nguồn mô tả là tương đương hoặc hơn melatonin. Các bước vệ sinh giấc ngủ được nêu gồm giữ giờ ngủ – thức cố định, tránh ánh sáng xanh trước giờ ngủ, hạn chế caffeine và rượu bia, đồng thời giữ phòng ngủ tối, mát. Người sử dụng nên trao đổi với nhân viên y tế thay vì tự tăng liều; doanh nghiệp cũng cần tôn trọng giờ nghỉ và phân bổ việc hợp lý.
