Từ nhận diện nguy cơ đến hành động
An ninh phi truyền thống là tập hợp những nguy cơ liên ngành có thể gây tác động dây chuyền, làm tổn hại đời sống người dân và vượt quá khả năng xử lý riêng lẻ của một ngành, địa phương hay quốc gia. Vì vậy, công nghệ chỉ có ý nghĩa khi biến hiểu biết về rủi ro thành hành động phối hợp được, thay vì dừng ở thiết bị hay dữ liệu. Tại Hà Nội, sáng 28/10/2026, Bộ Công an phối hợp với Văn phòng Chính phủ, các bộ, ngành và địa phương tổ chức hội nghị sơ kết một năm triển khai Nghị quyết 147/NQ-CP, ban hành ngày 22/5/2025, về chiến lược quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn 2045. Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc dự và chỉ đạo; Bộ trưởng Công an Lương Tam Quang chủ trì. Khoa học giúp nhận diện nguy cơ, công nghệ hỗ trợ giám sát và cảnh báo, còn chuyển đổi số kết nối dữ liệu với điều hành để quyết định đến đúng nơi, đúng lúc.
Đo hiệu quả bằng điều người dân nhận được
Không nên đánh giá năng lực ứng phó bằng số lượng hệ thống đã lắp đặt hay kế hoạch đã ban hành. Thước đo đáng tin cậy hơn là cảnh báo đến sớm bao lâu, thông tin có chính xác không, người dân có tiếp cận được hay không và dịch vụ thiết yếu có tiếp tục hoạt động. Những tiêu chí ấy đặt con người vào trung tâm của đổi mới sáng tạo, đồng thời buộc mỗi cảnh báo phải dẫn tới một phương án hành động cụ thể. Rủi ro phi truyền thống có thể làm gián đoạn hoạt động thiết yếu hoặc lan từ lĩnh vực này sang lĩnh vực khác; bởi vậy, đầu tư nghiên cứu cần xuất phát từ tình huống nguy cơ cụ thể, có cơ quan tiếp nhận kết quả và người chịu trách nhiệm vận hành. Hội nghị ghi nhận bước tiến về nhận thức, kế hoạch hành động và phối hợp ở một số lĩnh vực, nhưng cũng chỉ rõ những vướng mắc về thể chế và phối hợp cần được tháo gỡ để chiến lược đi vào thực tế.
Bốn hướng ưu tiên, một bài kiểm tra thực địa
Thứ trưởng Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định đề xuất bốn nhóm nhiệm vụ trọng tâm nhằm nâng cao hiệu quả triển khai chiến lược. Điểm đáng chú ý là nghiên cứu phải bắt đầu từ bài toán rủi ro cụ thể, ưu tiên nguy cơ có thể gây thiệt hại lớn, tạo tác động dây chuyền hoặc làm gián đoạn dịch vụ thiết yếu. Mỗi nhiệm vụ cần xác định sản phẩm, đơn vị tiếp nhận và trách nhiệm ứng dụng; mỗi hệ thống cần có người vận hành; mỗi cảnh báo phải gắn với cách xử lý. Muốn vậy, các cơ quan cần thống nhất đầu mối phối hợp, chọn việc ưu tiên với thời hạn và chỉ số đánh giá rõ ràng, đồng thời bố trí nguồn lực cho thiết bị, đào tạo, diễn tập và vận hành. Đây là cách chuyển khoa học công nghệ từ mục tiêu chung thành năng lực có thể kiểm chứng, thay vì thêm một lớp kế hoạch trên giấy.
Hội nghị cũng nhấn mạnh tám nhiệm vụ cần triển khai tiếp theo và yêu cầu tháo gỡ điểm nghẽn trong điều hành, phối hợp mà không làm phát sinh bộ máy mới. Cơ quan chức năng dự kiến tiếp tục hoàn thiện đề án xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về an ninh phi truyền thống, tận dụng hạ tầng hiện có để liên thông và đồng bộ dữ liệu. Song dữ liệu chỉ hữu ích nếu được cập nhật, dùng được trong tình huống khẩn cấp và gắn với quy trình ra quyết định. Các kịch bản ứng phó cũng cần được tập huấn, diễn tập, rút kinh nghiệm rồi điều chỉnh để có thể vận hành khi khủng hoảng xảy ra.
Năng lực quốc gia phải là trách nhiệm chung
Một hệ thống cảnh báo hiện đại không thể thay thế sự phối hợp giữa cơ quan trung ương, địa phương, lực lượng tuyến đầu và cộng đồng. Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc nhấn mạnh phòng ngừa, ứng phó với các mối đe dọa an ninh phi truyền thống là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội, nhằm hình thành năng lực chung của quốc gia. Quan điểm này cần được thể hiện trong thực hành: dữ liệu được chia sẻ đúng mức, nhiệm vụ được phân công rõ ràng, người dân biết cách tiếp nhận cảnh báo và các đơn vị duy trì được dịch vụ thiết yếu khi có sự cố. Chuyển đổi số chỉ tạo ra giá trị bền vững khi đi cùng cơ chế phối hợp, nhân lực được huấn luyện và trách nhiệm vận hành minh bạch. Kết luận lại, thành công không nằm ở công nghệ mới nhất, mà ở khả năng giảm thiệt hại và bảo vệ người dân khi nguy cơ thành hiện thực.
