Always Lalisa: Khi câu chuyện tự do sáng tạo va vào bức tường pháp lý
Cuộc xung đột giữa Lisa BLACKPINK YG xoay quanh bộ phim tài liệu Always Lalisa là câu chuyện về một idol K-pop tìm cách giành lại quyền kiểm soát di sản cá nhân và tự do sáng tạo, trong khi công ty cũ vẫn nắm chặt quyền sở hữu nội dung âm nhạc và hình ảnh gắn với 10 năm tuổi trẻ của cô, tạo nên một cuộc đối đầu pháp lý lẫn biểu tượng về ai có quyền kể lại cuộc đời của một nghệ sĩ. Bộ phim Always Lalisa theo chân Lisa trong một năm đầu tự xây dựng sự nghiệp solo, thành lập công ty quản lý riêng, phát hành album Alter Ego và mở rộng sang diễn xuất, biểu diễn quốc tế. Sau khi ra mắt tại các rạp quốc tế, phim nhanh chóng được khán giả Việt chú ý, tạo lượng thảo luận lớn dù chưa có số liệu doanh thu phòng vé được công bố rộng rãi. Điều đó cho thấy công chúng không chỉ tò mò về hành trình solo, mà còn bị hấp dẫn bởi xung đột âm ỉ giữa nghệ sĩ và hệ thống K-pop.
YG từ chối cấp phép: Quyền sở hữu nội dung âm nhạc chống lại ký ức cá nhân
Điểm bùng nổ của cuộc chiến nằm ở việc YG Entertainment từ chối cấp phép nhạc và tư liệu hình ảnh cho Always Lalisa. Đạo diễn Sue Kim cho biết ê-kíp đã cố gắng xin quyền sử dụng các video âm nhạc, ca khúc của BLACKPINK và tư liệu Lisa thời thực tập sinh, nhưng toàn bộ yêu cầu đều bị YG bác bỏ. Việc không thể dùng những hình ảnh, âm nhạc này khiến bộ phim bị hạn chế khi muốn tái hiện trọn vẹn hành trình từ cô bé Thái Lan vượt qua khoảng 4.000 ứng viên để trở thành thực tập sinh ở tuổi 13, đến lúc ra mắt cùng BLACKPINK năm 2016. Về mặt pháp lý, công ty có quyền với catalog và tư liệu họ sản xuất. Nhưng về mặt đạo đức, câu hỏi khó hơn là: tại sao một nghệ sĩ lại không được tự do sử dụng chính những khoảnh khắc đã định hình mình, chỉ vì chúng bị khóa trong hợp đồng? Khi Always Lalisa buộc phải "cắt bỏ" cả một giai đoạn lịch sử, người chịu thiệt không chỉ là Lisa, mà còn là khán giả muốn nhìn thấy bức tranh đầy đủ.
Mười năm bị kìm kẹp: Khi hợp đồng idol đồng nghĩa với đánh mất đời sống cá nhân
Always Lalisa không né tránh việc phơi bày những giới hạn khắc nghiệt mà Lisa phải sống cùng trong 10 năm dưới hợp đồng với YG. Ngay từ đầu phim, cô kể về những điều công ty quản lý từng cấm đoán: không được uống rượu, hẹn hò, có bằng lái xe hay tự do ra ngoài gặp bạn bè; mọi hoạt động đều bị theo dõi. Cô tiết lộ phải đến năm 25 tuổi mới lần đầu đi club, và ngay cả khi đó vẫn phải xin phép. Đây không còn là chuyện "quản lý hình tượng" đơn thuần, mà là sự kiểm soát đời sống cá nhân đến mức khiến idol khó mà là chính mình. Lisa nói về cảm giác như được "Born Again" khi bước vào giai đoạn tự chủ, có thể tự quyết định lịch trình và công việc. Đó là lời thú nhận cho thấy hệ thống đào tạo idol đã đánh đổi quá nhiều tự do cá nhân để đổi lấy hình ảnh hoàn hảo. Nếu một nghệ sĩ phải chờ đến khi hợp đồng kết thúc mới dám sống đúng mong muốn, thì vấn đề không chỉ nằm ở vài điều khoản, mà ở cả văn hóa quản lý.
Từ bị định hướng đến tự viết lại giọng nói nghệ sĩ
Một lớp xung đột khác giữa Lisa và YG nằm ở quyền định hình bản sắc nghệ sĩ. Trong phim, Lisa kể về buổi đánh giá thực tập sinh khi cô hát một ca khúc của Bruno Mars, được giáo viên thanh nhạc khen ngợi nhưng vẫn bị định hướng tập trung vào rap vì lựa chọn ca hát "không phù hợp" với mong muốn của Chủ tịch công ty. Trải nghiệm đó khiến cô tổn thương, mất tự tin về giọng hát và phải chờ đến giai đoạn solo mới dám khám phá màu sắc âm nhạc khác. Đây là ví dụ điển hình cho việc quyền sở hữu nội dung âm nhạc đi kèm quyền quyết định nghệ sĩ được phép thể hiện điều gì. Khi công ty nắm toàn bộ quyền lực, tự do sáng tạo idol bị thu hẹp vào khuôn mẫu chiến lược. Always Lalisa ghi lại quá trình Lisa dần thoát khỏi những quy định khắt khe để tự quyết định hướng đi của mình, từ việc lập công ty riêng đến phát hành Alter Ego như một tuyên ngôn: giọng nói nghệ sĩ phải thuộc về chính họ, không phải về bảng phân vai do người khác viết.
Di sản cá nhân của idol K-pop: Ai có quyền kể lại và sửa sai?
Always Lalisa còn chạm vào vấn đề nhạy cảm: quyền được giải thích và sửa sai của idol. Phim đề cập vụ rò rỉ video thời thực tập sinh, trong đó Lisa và một số thành viên hát theo lời bài hát chứa từ ngữ phân biệt chủng tộc; cô xin lỗi và nói rằng ở tuổi 14–15, mình chưa được giáo dục về những từ ngữ không nên nói. Trước đây, cô "không có cơ hội" giải thích đầy đủ, vì hình ảnh lẫn phát ngôn đều nằm trong tay công ty. Khi hợp đồng kết thúc, Lisa mới có thể dùng phim tài liệu để kể lại câu chuyện từ góc nhìn của mình, nhưng lại vấp phải rào cản pháp lý về tư liệu. Với Lisa, việc tự quyết định lịch trình, công việc và cuộc sống mang đến cảm giác mới mẻ sau nhiều năm sống trong giới hạn K-pop. Về phía người hâm mộ, nhiều người vẫn tin BLACKPINK sẽ tiếp tục hoạt động cùng nhau sau khi mỗi thành viên đã có thời gian thăng hoa solo. Dù tương lai nhóm ra sao, cuộc chiến quanh Always Lalisa đã đặt ra câu hỏi lớn cho toàn ngành: di sản cá nhân của idol K-pop là tài sản thương mại của công ty, hay là câu chuyện đời mà chính họ phải có toàn quyền kể lại?
