AI đang hút nguồn chip từng dành cho điện thoại
Chip nhớ thiếu hụt là tình trạng nguồn cung bộ nhớ không đáp ứng nhu cầu của nhiều ngành, khiến nhà sản xuất điện thoại khó mua đủ linh kiện và phải trả chi phí cao hơn. Đây không phải biến động tạm thời của riêng thị trường di động: làn sóng xây dựng AI data center đang tạo ra nhu cầu lớn về bộ nhớ, cạnh tranh trực tiếp với thiết bị điện tử tiêu dùng. Cuối năm 2025, ba nhà sản xuất chip nhớ hàng đầu chuyển phần lớn nguồn cung sang các trung tâm AI, khiến nhiều hãng điện thoại chật vật tìm hàng. Tác động đã hiện rõ: sản lượng smartphone xuất xưởng toàn cầu trong quý III giảm 20% so với cùng kỳ năm trước. Đây là cuộc tranh giành nguồn cung có thật, không phải cái cớ để hợp thức hóa mọi đợt tăng giá. Nhưng khi bộ nhớ được ưu tiên cho các trung tâm AI, những mẫu điện thoại giá thấp gần như không còn lợi thế khi phải chen hàng mua linh kiện.
Giá linh kiện bóp nghẹt phân khúc bình dân
Sức ép không dừng ở việc khan hàng: giá DRAM và NAND đã tăng liên tục, đẩy giá linh kiện lên và làm đảo lộn bài toán sản xuất. Ở một số smartphone bình dân, chip nhớ đã chiếm gần 60% tổng chi phí linh kiện. Khi phần ngân sách ấy phình to, hãng khó tiếp tục cắt màn hình, camera hay các bộ phận khác mà không khiến sản phẩm kém hấp dẫn. Lựa chọn còn lại là tăng giá, chấp nhận biên lợi nhuận mỏng hơn hoặc ngừng làm máy siêu rẻ. Các thương hiệu như Transsion, OPPO, vivo, Honor và Xiaomi đã phải tăng giá sản phẩm để bảo vệ lợi nhuận. Nhưng khách hàng phổ thông nhạy cảm với từng khoản chi; máy đắt hơn có thể mất sức hút trước khi hãng bù được chi phí. Vì vậy, smartphone giá rẻ không chỉ tăng giá: một phần dòng sản phẩm có nguy cơ biến mất.
Người dùng mất bậc thang nâng cấp quen thuộc
Khi lựa chọn bình dân co lại, người dùng không đơn thuần phải trả thêm cho cùng một chiếc điện thoại; họ mất một nấc nâng cấp vừa túi tiền. Người chưa có smartphone có thể khó tiếp cận Internet hơn, đúng lúc ngày càng nhiều dịch vụ thiết yếu chuyển lên mạng. Người đang dùng máy cũ có thể trì hoãn đổi máy, mượn hoặc chia sẻ thiết bị, tiếp tục dùng điện thoại đã lỗi thời, thậm chí mất kết nối nếu máy hỏng hoặc bị đánh cắp mà không thể thay thế. Tại Việt Nam, mặt bằng giá và ranh giới giữa các phân khúc cũng biến động trong bối cảnh vòng đời sản phẩm rút ngắn. Điều đáng lo là người mua không phải lúc nào cũng có thể chuyển thẳng lên phân khúc tầm trung: ngân sách của họ vẫn vậy, trong khi lựa chọn từng phù hợp đã bị đẩy lên cao hoặc bị khai tử.
Thị trường nghiêng về máy đắt hơn, nhưng đó không phải lựa chọn của tất cả
Các hãng có thể chuyển trọng tâm sang máy tầm trung và cao cấp, nơi còn dư địa điều chỉnh cấu hình và lợi nhuận tốt hơn. Họ cũng đang nhấn mạnh độ bền, pin và hậu mãi thay vì chạy đua cấu hình bằng mọi giá. Đó có thể là hướng đi hợp lý cho doanh nghiệp, nhưng không giải quyết được khoảng trống của người cần một thiết bị cơ bản với chi phí thấp. Người mua nên cân nhắc tuổi thọ pin, dung lượng lưu trữ và thời gian hỗ trợ phần mềm, thay vì chỉ nhìn vào thông số nổi bật; tuy nhiên, lời khuyên ấy không thể thay thế khả năng chi trả. Khi nguồn chip tiếp tục được ưu tiên cho AI data center, kỳ vọng smartphone bình dân nhanh chóng trở lại như trước là thiếu cơ sở. Kết luận khó tránh: cuộc chiến chip nhớ đang biến lựa chọn điện thoại rẻ thành đặc quyền ngày càng hiếm, và người chịu thiệt nhiều nhất là người ít khả năng nâng ngân sách.
