Chấm theo kết quả, không chỉ đếm bài báo
Nhóm nghiên cứu mạnh là tập hợp nhà khoa học trong cơ sở giáo dục đại học có tổ chức, định hướng nghiên cứu và kết quả hoạt động đủ chuẩn để được công nhận theo tiêu chí riêng của dự thảo. Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến về dự thảo thông tư quy định việc công nhận nhóm nghiên cứu tiềm năng và nhóm nghiên cứu mạnh, cụ thể hóa một nghị định về hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong đại học. Điểm đáng chú ý là dự thảo không xem số lượng công bố như thước đo duy nhất: chất lượng, giá trị, tác động và mức độ phù hợp với định hướng nghiên cứu cũng được đưa vào đánh giá. Cách tiếp cận này hợp lý, bởi một nhóm có nhiều bài báo chưa chắc tạo được kết quả hữu ích nếu thiếu năng lực thực hiện cam kết hoặc đưa sản phẩm vào thực tiễn. Khung điểm quy đổi nghiên cứu giúp chuẩn hóa một phần phép đo, nhưng không thay thế đánh giá năng lực thật.
Ngưỡng điểm phân biệt nhóm tiềm năng và nhóm mạnh
Dự thảo đặt tiêu chí riêng cho nhóm nghiên cứu tiềm năng và nhóm nghiên cứu mạnh, đồng thời phân ngưỡng theo khối ngành. Với nhóm tiềm năng thuộc khoa học tự nhiên, kỹ thuật và công nghệ, mức đề xuất là tối thiểu 35 điểm quy đổi, bình quân 7 điểm; nhóm khoa học xã hội và nhân văn cần tối thiểu 25 điểm, bình quân 5 điểm. Với nhóm nghiên cứu mạnh, các mức tương ứng được nâng lên 150 điểm và bình quân 15 điểm ở khối tự nhiên, kỹ thuật, công nghệ; 100 điểm và bình quân 10 điểm ở khối xã hội, nhân văn. Các kết quả được tính trong 5 năm gần nhất. Ngưỡng cao hơn ở nhóm mạnh là tín hiệu rõ ràng: danh xưng này cần phản ánh năng lực tích lũy bền bỉ, không phải thành tích nhất thời. Việc phân theo khối ngành cũng tránh áp một thước đo cứng cho những lĩnh vực có cách tạo ra tri thức khác nhau.
Một bài báo xuất sắc có thể tạo khác biệt lớn
Khung quy đổi tạo chênh lệch đáng kể giữa các mức chất lượng công bố. Một bài báo trên tạp chí thuộc nhóm 0,1% xuất sắc thế giới theo lĩnh vực trong Web of Science hoặc Scopus được đề xuất tính 20 điểm; bài trên tạp chí Q1 tính 5 điểm, còn Q4 tính 1 điểm. Như vậy, một bài báo khoa học xuất sắc ở nhóm 0,1% được quy đổi gấp 20 lần bài Q4. Dự thảo còn tính điểm cho sản phẩm ngoài bài báo, gồm chương sách chuyên khảo của nhà xuất bản quốc tế uy tín và bằng sáng chế hoặc bảo hộ giống cây trồng do một số cơ quan nước ngoài cấp. Cơ chế này có ưu điểm là không buộc nhóm phải chạy theo số lượng: ít công bố nhưng chất lượng cao vẫn có thể đóng góp lớn vào tổng điểm. Tuy nhiên, điểm số chỉ có ý nghĩa khi chất lượng được xác định minh bạch và nhất quán.
Năng lực triển khai mới là phép thử sau cùng
Dự thảo bao quát công bố khoa học, sở hữu trí tuệ, nhiệm vụ khoa học công nghệ, sản phẩm ứng dụng, chuyển giao và thương mại hóa. Nhưng bảng quy đổi không nên biến thành cuộc đua cộng điểm: việc xét công nhận còn xem nhóm có tổ chức thực hiện được kế hoạch, đạt kết quả đã cam kết và tạo ra sản phẩm có giá trị, tác động hay không. Đây là hướng đi đáng ủng hộ, bởi đại học cần tạo tri thức có thể góp phần giải quyết vấn đề khoa học và thực tiễn, chứ không chỉ tích lũy danh mục công bố. Dự thảo cũng trao quyền chủ động cho từng trường tổ chức đánh giá, cụ thể hóa quy định nội bộ và lựa chọn định hướng nghiên cứu phù hợp, đi kèm trách nhiệm giải trình. Bộ đang lấy ý kiến góp ý; bước tiếp theo là hoàn thiện dự thảo trên cơ sở phản hồi. Tiêu chí nghiên cứu đại học chỉ thuyết phục khi ngưỡng điểm đi cùng đánh giá nghiêm túc về năng lực và ứng dụng.
