Hạ tầng mới tạo dư địa khai thác
Đường băng Phù Cát là đường cất hạ cánh thứ hai tại Cảng hàng không Phù Cát, được xây dựng để tăng khả năng tiếp nhận tàu bay và bổ sung năng lực khai thác cho sân bay ở Gia Lai. Công trình khánh thành ngày 29/10/2026, sau khi khởi công vào tháng 8/2025. Với chiều dài 3.048 m, rộng 45 m, đường băng nằm song song và cách đường hiện hữu 215 m về phía Tây; dự án gồm cả đường lăn, hệ thống thoát nước và thiết bị bảo đảm hoạt động bay. Đây là thay đổi có ý nghĩa thực tế: thêm một đường cất hạ cánh giúp sân bay có nền tảng hạ tầng tốt hơn để phục vụ nhu cầu đi lại và hàng hóa. Tuy nhiên, năng lực mới chỉ có giá trị khi được chuyển thành lịch bay ổn định, chứ không dừng ở nghi thức khánh thành.
Dự án có tổng mức đầu tư hơn 3.245 tỷ đồng, trong đó ngân sách Trung ương hỗ trợ 1.500 tỷ đồng, phần còn lại do ngân sách địa phương bố trí. Đường cất hạ cánh mới có thể tiếp nhận các loại máy bay như Airbus A320, A321 và tương đương. Quy mô ấy cho thấy công trình không chỉ nhằm xử lý nhu cầu trước mắt mà còn chuẩn bị cho lưu lượng lớn hơn. Theo quy hoạch, sân bay Phù Cát dự kiến phục vụ khoảng 5 triệu hành khách và 12.000 tấn hàng hóa mỗi năm vào năm 2030; đến năm 2050, các mục tiêu lần lượt là khoảng 7 triệu hành khách và 27.000 tấn hàng hóa. Những con số này đặt ra yêu cầu song hành: nâng năng lực đường bay, nhà ga và kết nối mặt đất.
Chuyến bay từ Ma Cao là tín hiệu, chưa phải lời giải
Lễ khánh thành gắn với việc đón chuyến bay charter quốc tế từ Ma Cao do Bamboo Airways thực hiện, chở 166 hành khách đến Phù Cát. Đây là dấu hiệu đáng chú ý: hạ tầng mới được đưa vào khai thác cùng một kết nối quốc tế cụ thể, giúp Gia Lai bước đầu tiếp cận thêm thị trường khách ngoài nước. Nhưng một chuyến bay thuê chuyến không đồng nghĩa với mạng bay quốc tế đã hình thành. Để biến tín hiệu thành dòng khách đều đặn, địa phương cần phối hợp với hãng bay, doanh nghiệp lữ hành và đối tác quốc tế, đồng thời xây dựng sản phẩm du lịch đủ sức giữ chân du khách. Nếu thiếu các điều kiện ấy, đường băng mới sẽ mở ra khả năng khai thác nhưng chưa chắc tạo được sản lượng tương xứng.
Chính sách hỗ trợ của Gia Lai dành 200 triệu đồng cho mỗi chuyến charter quốc tế đủ điều kiện, nhưng không tự động áp dụng cho mọi chuyến bay. Doanh nghiệp nhận hỗ trợ phải có trụ sở chính tại Gia Lai, hạch toán độc lập và trực tiếp tổ chức hoặc liên kết đưa khách quốc tế đến tỉnh. Điều kiện về tỷ lệ ghế cũng đặt ra thước đo hiệu quả: tối thiểu 50% trong sáu tháng đầu và ít nhất 70% từ tháng thứ bảy. Cách thiết kế này có lý: hỗ trợ cần gắn với khả năng khai thác thực tế, thay vì chỉ đếm số chuyến bay. Dù vậy, chính sách chỉ phát huy tác dụng khi lượng khách tạo ra đủ nhu cầu để duy trì đường bay sau giai đoạn khuyến khích.
Vai trò kết nối vùng cần đi cùng kế hoạch dài hạn
Sân bay Phù Cát có ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi riêng của một tỉnh: đây là đầu mối kết nối Tây Nguyên với Duyên hải Nam Trung Bộ, các trung tâm kinh tế và điểm đến du lịch. Cảng hàng không được xây dựng từ những năm 1960, ban đầu phục vụ mục đích quân sự. Nay, đường băng thứ hai mở thêm dư địa để sân bay đảm nhận vai trò dân dụng và kết nối vùng rõ nét hơn. Giá trị ấy sẽ lớn nhất khi hành khách có thể tiếp tục hành trình thuận tiện tới các địa phương, thay vì chỉ đến sân bay rồi đối mặt với những chặng di chuyển thiếu liên kết. Vì vậy, đường bộ, dịch vụ du lịch và hợp tác giữa Gia Lai với các điểm đến ven biển cần được tính như một phần của bài toán khai thác hàng không.
Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đề nghị Gia Lai tiếp tục ưu tiên nguồn lực nâng cấp, hiện đại hóa sân bay, hướng tới mục tiêu trở thành cảng hàng không quốc tế trước năm 2030; đồng thời thúc đẩy các đường bay nội địa và quốc tế. Đây là định hướng cần được xem như một lộ trình, không phải kết quả tự đến sau khi có đường băng mới. Gia Lai còn phải cụ thể hóa quy hoạch, phát triển khu vực sân bay và vùng phụ cận, đồng thời gắn hạ tầng hàng không với hành lang kết nối Tây Nguyên – duyên hải. Công trình đã bổ sung năng lực thiết yếu; bước tiếp theo là chứng minh nhu cầu bằng tần suất bay, lượng khách và hàng hóa thực tế. Đường băng mới mở cửa cơ hội, còn hiệu quả khai thác sẽ quyết định Phù Cát có tiến gần mục tiêu sân bay quốc tế hay không.
