AI cục bộ biến điện thoại thành nơi xử lý
AI cục bộ là cách vận hành trí tuệ nhân tạo trực tiếp trên điện thoại, máy tính hoặc máy tính bảng, thay vì gửi yêu cầu và dữ liệu đến máy chủ bên ngoài để xử lý. Đây không chỉ là thay đổi về vị trí tính toán: nó có thể làm AI phản hồi nhanh hơn, tiếp tục hoạt động khi mất mạng và hạn chế dữ liệu cá nhân rời khỏi thiết bị. Với người dùng, lợi ích dễ thấy nhất là bớt phải mở ứng dụng riêng hoặc chờ kết nối tới máy chủ để hoàn thành những việc quen thuộc như tóm tắt văn bản, phân loại thông tin hay nhận diện hình ảnh. Nhưng AI trên thiết bị không mặc nhiên đồng nghĩa với AI mạnh hơn. Mô hình càng lớn càng đòi hỏi nhiều năng lực tính toán, bộ nhớ và năng lượng; bởi vậy, điện thoại thường phù hợp nhất với tác vụ gọn, rõ phạm vi.

Apple và Microsoft đặt cược vào phần cứng
Apple và Microsoft đang đưa xử lý AI trên thiết bị vào chiến lược sản phẩm, nhưng không có nghĩa mọi tác vụ đều rời khỏi đám mây. Một số tính năng Apple Intelligence chạy trên thiết bị, còn hệ thống có thể kết hợp mô hình cục bộ với máy chủ bên ngoài tùy yêu cầu. Microsoft cũng tích hợp mô hình chạy ngay trên máy tính Windows. Cách tiếp cận lai này thực tế hơn lời hứa xử lý tất cả tại chỗ: điện thoại hoặc máy tính làm việc đơn giản, còn yêu cầu nặng hơn có thể cần tới sức mạnh đám mây. NPU, bộ xử lý chuyên tăng tốc tác vụ AI với mức tiêu thụ điện thấp, giúp mở rộng khả năng đó. Lợi ích không chỉ là riêng tư và tốc độ; xử lý một phần yêu cầu trên máy cũng có thể giảm chi phí phục vụ từng lượt AI trên máy chủ. Apple AI vì thế được định vị vừa là tính năng phần mềm, vừa là lý do để người dùng ở lại hệ sinh thái phần cứng.
Hãng điện thoại phải chứng minh hệ sinh thái có ích
Cuộc đua AI trên điện thoại nóng lên khi ChatGPT và Claude ngày càng có thể kết nối dịch vụ, thực hiện nhiều tác vụ mà trước kia người dùng trông đợi vào phần mềm hệ thống. Điều đó làm lợi thế sở hữu phần cứng của Apple hay Samsung kém tuyệt đối: người dùng có thể chọn ứng dụng AI bên thứ ba thay vì trợ lý cài sẵn. Các nhà sản xuất di động không sở hữu nền tảng AI lớn vì vậy phải biến lợi thế hiểu thiết bị và hệ sinh thái thành trải nghiệm cụ thể. Oppo kết hợp với tác tử AI Manus để tự động xử lý tác vụ trên điện thoại; người dùng có thể ra lệnh bằng ngôn ngữ tự nhiên và giảm các bước tìm kiếm, thao tác so với dùng chatbot thông thường. Vivo cũng tìm cách phát triển Jovi thành tác tử đa nền tảng. Đây là hướng đi đáng chú ý, nhưng chỉ có giá trị nếu AI thực sự làm việc với dữ liệu và ứng dụng người dùng cần, thay vì trở thành một biểu tượng mới trên màn hình.

Điện thoại có thể thành trợ lý, nhưng giới hạn vẫn còn
Nếu AI cục bộ làm tốt, smartphone sẽ chuyển từ thiết bị mở ứng dụng thành trợ lý hiểu ngữ cảnh: tìm tệp, sắp xếp thông tin và khởi chạy chuỗi thao tác qua một câu lệnh. ColorOS minh họa cách dung hòa giữa tiện ích và riêng tư: mô hình nhỏ chạy trên NPU để phân loại dữ liệu đầu vào tại thiết bị, còn một phần thông tin được gửi đi để tác tử xử lý. Đây là thiết kế hợp lý hơn việc đưa mọi dữ liệu lên máy chủ, nhưng người dùng vẫn cần biết rõ dữ liệu nào rời khỏi máy và gửi cho ai. Thách thức khác là bộ nhớ: một phiên làm việc Claude Opus có thể có ngữ cảnh khoảng 1 triệu token, song việc ghi nhớ liên tục không thể chỉ dựa vào mô hình cục bộ. Sam Altman, lãnh đạo OpenAI, cũng đặt câu hỏi liệu dùng máy tính cá nhân để chạy AI có phải cách phân bổ tài nguyên phù hợp.
Kết luận, AI trên điện thoại sẽ không thay thế đám mây trong mọi việc, và đó cũng không phải mục tiêu cần theo đuổi. Giá trị lớn nhất của AI trên thiết bị là xử lý nhanh, kín đáo những tác vụ gần với đời sống cá nhân; đám mây vẫn có chỗ đứng khi cần mô hình mạnh hơn. Với Apple, Microsoft và các hãng di động khác, cuộc cạnh tranh sẽ được quyết định bởi cách phối hợp hai phía và mức độ hữu ích trong trải nghiệm hằng ngày. Smartphone có thể trở thành trợ lý cá nhân thực thụ, nhưng chỉ khi sự tiện lợi đi cùng quyền kiểm soát dữ liệu và giới hạn của thiết bị được nói rõ.






