Năng lực ứng phó bắt đầu từ nơi gần dân nhất
Huấn luyện ứng phó thiên tai tại cơ sở là quá trình chuẩn bị con người, kỹ năng và phương tiện ngay trong cộng đồng để phát hiện nguy cơ, hỗ trợ người dân và triển khai cứu hộ trước khi tình hình vượt khỏi tầm kiểm soát. Trước mùa mưa bão, đây không nên là hoạt động hình thức: lực lượng phản ứng nhanh cần biết rõ nhiệm vụ, địa bàn và cách phối hợp khi có cảnh báo.
Tại phường Thanh Khê, 80 đội phòng, chống và ứng phó thiên tai với 550 thành viên được thành lập trong năm 2026. Địa phương đồng thời huấn luyện về tổ chức, hoạt động của đội cấp phường và sơ cứu cơ bản. Giá trị của lực lượng tại chỗ nằm ở sự am hiểu khu dân cư: họ biết nơi thường ngập, khu vực mất an toàn và hộ gia đình cần được trợ giúp, nhờ đó có thể hướng dẫn, kiểm tra và hỗ trợ nhanh hơn khi tình huống phát sinh.
Cách làm này cần đi cùng việc giao nhiệm vụ rõ ràng. Khi có cảnh báo, lực lượng phối hợp gia cố mái tôn và công trình tạm, tháo dỡ biển quảng cáo không an toàn, tỉa cành cây có nguy cơ gãy đổ và duy trì liên lạc chỉ huy. Những việc nhỏ trước bão có thể giảm nguy cơ thương tích và giúp công tác cứu hộ tập trung vào nơi cần nhất.
Tập kỹ năng sát với tình huống mưa lũ
Huấn luyện chỉ có ích khi người tham gia được thực hành thao tác sẽ cần trong tình huống thật. Tại xã Liên Chiểu, khóa tập huấn kỹ năng phòng, chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn được khai mạc ngày 28/7 để chuẩn bị cho diễn biến thời tiết phức tạp trong mùa mưa bão 2026. Ở xã Nông Sơn, các đội tại 13 thôn được hướng dẫn kiến thức cơ bản, cách tổ chức lực lượng, cứu nạn và phòng cháy chữa cháy.
Nội dung thực hành cần bao gồm tiếp cận, hỗ trợ người gặp nạn và di chuyển qua vùng ngập, thay vì chỉ dừng ở việc phổ biến quy trình. Tại Đà Nẵng, 200 thành viên Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự xã, đội phản ứng nhanh và đội SOS được huấn luyện gia cố nhà cửa, neo giữ thuyền bè, hạ thủy và vận hành ca nô, thuyền máy phục vụ cứu hộ.
Đào tạo như vậy cũng giúp lực lượng chuẩn bị cho ứng phó sạt lở đất và các tình huống cứu nạn liên quan, nhất là khi địa phương đối mặt mưa lớn, ngập úng và sạt lở. Mục tiêu không phải tạo cảm giác an toàn bằng một buổi tập, mà giúp từng thành viên biết mình phải làm gì, phối hợp với ai và sử dụng thiết bị nào.
Phương tiện và hậu cần quyết định tốc độ cứu trợ
Kỹ năng sẽ khó chuyển thành hành động nếu thiếu phương tiện phù hợp hoặc nhiên liệu, thông tin liên lạc và nhu yếu phẩm. Tại phường An Thắng, 65 cán bộ, dân quân và tổ trưởng dân phố tập vận hành bốn thuyền máy công suất 7,5 mã lực để tăng khả năng cơ động, cứu hộ và cứu trợ. Đây là bước chuẩn bị thiết thực: người sử dụng cần làm quen với phương tiện trước khi phải đưa người dân qua vùng nước nguy hiểm.
Ở phường Điện Bàn Bắc, địa bàn từng bị ngập nặng, Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự được kiện toàn với 248 thành viên và phân công nhiệm vụ cụ thể. Phường chuẩn bị 10 thuyền máy, một ca nô, đồng thời ký hợp đồng dự trữ 3 tấn gạo, 150 thùng nước uống đóng chai và 150 thùng mì ăn liền. Thành phố cũng có 93 xã, phường được trang bị phương tiện, thiết bị cứu hộ cùng vật tư cần thiết.
Chuẩn bị phải gắn với kế hoạch sơ tán và nhu cầu của dân cư, không chỉ với danh mục thiết bị. Điện Bàn Bắc rà soát 15 khu dân cư, lập phương án sơ tán khi cần và chuẩn bị 41 cơ sở có sức chứa khoảng 3.480 người. Người dân được khuyến nghị dự trữ đủ thực phẩm, nước và vật dụng thiết yếu cho 3–7 ngày khi xảy ra ngập.
Bài học từ thiệt hại và việc cần làm tiếp
Mức độ thiệt hại đã cho thấy vì sao chuẩn bị trước mùa mưa không thể chờ đến lúc có cảnh báo. Cuối tháng 10/2025, mưa bão kéo dài làm hơn 4.199 căn nhà bị ngập tại nhiều khu vực ở Đà Nẵng. Trong năm 2025, tám đợt mưa lớn và năm trận lũ khiến 15 người bị thương, 2.002 nhà chìm trong nước; thiệt hại ước tính vượt 187 tỷ đồng. Những con số ấy đòi hỏi kế hoạch phải chuyển thành năng lực ứng phó cụ thể ở từng khu dân cư.
Trong năm 2026, thành phố dự kiến dự trữ lương thực tại 78 xã, phường và đề nghị doanh nghiệp chuẩn bị nguồn hàng để phân phối khi cần. Đây là mắt xích cần thiết, nhưng hiệu quả còn tùy vào cách thông tin đến người dân, khả năng đưa hàng tới vùng bị chia cắt và sự phối hợp giữa chính quyền, quân đội, công an cùng các đội cứu hộ. Đào tạo cũng cần được duy trì, cập nhật theo địa bàn và gắn với kiểm tra phương tiện.
Kết luận, lực lượng tại chỗ chỉ thật sự sẵn sàng khi có đủ ba điều kiện: thành viên được tập luyện, nhiệm vụ được phân công và phương tiện được kiểm tra, vận hành thành thạo. Đầu tư đều vào huấn luyện ứng phó thiên tai và hậu cần sẽ giúp địa phương phản ứng sớm hơn, bảo vệ người dân tốt hơn và giảm khoảng cách giữa phương án trên giấy với hành động ngoài thực địa.
