Kết nối vùng là phép thử của tham vọng logistics cao nguyên
Logistics cao nguyên là mạng lưới dịch vụ và hạ tầng giúp đưa hàng hóa từ vùng sản xuất nội địa qua khâu chế biến, bảo quản, vận chuyển để đến cảng biển và thị trường trong nước, quốc tế. Vì vậy, đây không chỉ là câu chuyện về đường sá mà còn là điều kiện để nông sản và hàng hóa địa phương tham gia chuỗi cung ứng có giá trị cao hơn. Ngày 7/11, Bộ Công Thương và UBND tỉnh Gia Lai phối hợp tổ chức Diễn đàn Logistics Việt Nam 2026 với chủ đề kết nối logistics cao nguyên, vươn ra chuỗi cung ứng toàn cầu. Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc dự và chỉ đạo diễn đàn. Gia Lai có không gian kết nối vùng nguyên liệu phía Tây với cửa ngõ biển Quy Nhơn, mở ra khả năng liên kết sản xuất, chế biến, bảo quản, vận chuyển và xuất khẩu. Nhưng vị trí địa lý tự nó không tạo ra năng lực cạnh tranh. Nếu thiếu dịch vụ gom hàng và bảo quản phù hợp, tuyến đường tốt hơn vẫn chưa đủ để người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp nhỏ tham gia hiệu quả vào chuỗi liên kết.
Hạ tầng rời rạc khiến chi phí đè lên hàng hóa
Nút thắt đầu tiên là sự thiếu ăn khớp giữa vùng nguyên liệu, khu sản xuất, trung tâm logistics và các đầu mối giao thương. Diễn đàn yêu cầu rà soát toàn diện mạng lưới giao thông, đồng thời phát triển hài hòa đường sắt, đường thủy và đường biển để giảm phụ thuộc quá lớn vào đường bộ. Đây là hướng đi đúng: thêm một tuyến đường chỉ có ý nghĩa khi có năng lực gom hàng, kho bãi, bảo quản và kết nối thị trường đi kèm. Quy mô thương mại tăng nhanh càng làm lộ rõ điểm yếu này. Trong 10 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất nhập khẩu được nêu ở mức khoảng 1.005 tỷ USD; chi phí logistics vẫn chiếm khoảng 16–17% GDP, cao hơn mức bình quân thế giới 10–12%. Mục tiêu giảm tỷ trọng đó xuống khoảng 12–15% GDP vào năm 2030 đòi hỏi xử lý cả mạng lưới lẫn cách tổ chức vận tải, không chỉ bổ sung công trình riêng lẻ. Với Gia Lai, cần cải thiện kết nối hạ tầng, phát triển kho bãi, bảo quản và logistics lạnh, đồng thời nâng chất lượng dịch vụ phục vụ xuất khẩu. Nếu không, chi phí và hao hụt sẽ tiếp tục làm giảm giá trị hàng hóa trước khi chúng ra tới thị trường.
Thể chế và thủ tục phải theo kịp mạng lưới
Nút thắt thứ hai nằm ở phối hợp và thủ tục. Phó Thủ tướng yêu cầu tháo gỡ các vướng mắc về hạ tầng, thể chế, thủ tục và chuyển đổi số, bởi một mạng lưới vận tải mở rộng vẫn kém hiệu quả nếu quy trình quản lý phân tán và doanh nghiệp phải xử lý nhiều khâu thiếu liên thông. Bộ Công Thương được giao rà soát, hoàn thiện chính sách phát triển ngành, trong đó có Nghị định 163/2017/NĐ-CP, và trình phương án xây dựng cơ chế điều phối logistics cấp quốc gia trong tháng 12/2026. Đây là bước cần thiết để kết nối chính sách giữa các bộ, ngành và địa phương; tuy nhiên, giá trị của cơ chế sẽ được đo bằng việc tháo gỡ được vướng mắc cụ thể cho doanh nghiệp, chứ không phải bằng thêm một tầng điều phối. Trong quý I/2027, các cơ quan cần hoàn thành danh mục điểm nghẽn hạ tầng, xác định nguồn lực và tiến độ xử lý. Mốc thời gian này tạo sức ép đáng hoan nghênh: mỗi điểm nghẽn cần có đầu mối chịu trách nhiệm và kết quả kiểm chứng được, thay vì dừng ở khâu rà soát.
Số hóa và logistics xanh phải tạo lợi ích thực
Chuyển đổi số và logistics xanh không nên được xem là hai khẩu hiệu song hành. Dữ liệu được chuẩn hóa, kết nối và chia sẻ có thể giúp các khâu vận chuyển, lưu kho và phân phối phối hợp tốt hơn; giảm phát thải và dùng năng lượng, tài nguyên hiệu quả hơn là yêu cầu để tăng trưởng không đi kèm lãng phí. Diễn đàn đặt mục tiêu tiến tới thí điểm hệ thống dữ liệu logistics quốc gia trong năm 2027. Theo Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc, logistics thông suốt giúp giảm chi phí, thúc đẩy sản xuất, mở rộng xuất khẩu và nâng khả năng tự chủ của nền kinh tế. Lợi ích ấy phải hiện diện trong đời sống: hàng hóa vận chuyển ít tốn kém hơn, nông sản được bảo quản tốt hơn, doanh nghiệp địa phương có thêm cơ hội tiếp cận người mua. Phát triển logistics hiện đại, xanh và đồng bộ được kỳ vọng giảm chi phí vận chuyển, nâng giá trị nông sản, thúc đẩy chế biến và mở rộng thị trường xuất khẩu. Kết nối vùng vì thế là nền tảng nâng năng lực logistics Việt Nam, nhưng không thể thay thế cải cách. Chỉ khi hạ tầng, thể chế, thủ tục và dữ liệu cùng được khơi thông, lợi thế cao nguyên mới chuyển thành sức cạnh tranh thực chất trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
