Phòng ngừa trước khi sân bay đi vào khai thác
Kiểm soát UAV quanh sân bay là việc phát hiện, tiếp nhận thông tin và phối hợp xử lý hoạt động của thiết bị bay không người lái có thể đe dọa đường bay và quá trình cất, hạ cánh. Trước ngày khai thác, sân bay Long Thành đang triển khai biện pháp này trong một kế hoạch rộng hơn nhằm nhận diện, giảm thiểu các nguy cơ đối với an toàn bay. Cách tiếp cận ấy là cần thiết: một UAV sân bay không phải rủi ro duy nhất, và ngăn sự cố đòi hỏi chuẩn bị trước thay vì chờ chuyến bay đầu tiên để kiểm tra mức độ sẵn sàng.
Công tác chuẩn bị an toàn đang được triển khai song song với tiến độ thi công và kế hoạch đưa cảng hàng không quốc tế Long Thành tại Đồng Nai vào hoạt động. Theo Huỳnh Minh Triết, chuyên viên Văn phòng Cảng hàng không quốc tế Long Thành, những sự cố UAV tại một số sân bay lớn là lý do công tác phòng ngừa được thực hiện sớm, để nhận diện nguy cơ và chủ động ứng phó khi sân bay khai thác. Đây là ưu tiên đúng: kiểm soát UAV chỉ có ý nghĩa khi đầu mối, quy trình phối hợp và trách nhiệm của khu vực lân cận đã được tính đến.
Đầu mối trực liên tục và trách nhiệm của cộng đồng
Cảng dự kiến duy trì đầu mối tiếp nhận thông tin, trực 24/24 giờ để ghi nhận và phối hợp xử lý khi phát hiện UAV hoạt động trong khu vực. Cảng cũng phối hợp với UBND phường Long Thành, Ban Chỉ huy quân sự phường và Cảng vụ hàng không miền Nam lập đầu mối liên lạc, duy trì số điện thoại trực thường xuyên. Cơ chế này đáng chú ý vì giúp thông tin từ người dân có đường chuyển đến các đơn vị có trách nhiệm, thay vì dừng ở cảnh báo truyền miệng.
Phường Long Thành sẽ rà soát hoạt động UAV và tuyên truyền quy định pháp luật tại khu dân cư, trường học, cơ sở kinh doanh thiết bị bay. Người dân được vận động báo kịp thời cho cơ quan chức năng khi thấy UAV hoạt động gần sân bay. Đây là phần việc thiết thực mà cộng đồng có thể tham gia: không tự xử lý thiết bị bay, mà cung cấp thông tin để cơ quan chức năng đánh giá và ứng phó. Hiệu quả kiểm soát UAV vì vậy không chỉ phụ thuộc vào hệ thống của cảng, mà còn vào mức độ rõ ràng, dễ tiếp cận của kênh báo tin.
UAV chỉ là một trong nhiều mối nguy cần kiểm soát
Kế hoạch bảo đảm an toàn bay không dừng ở UAV. Các đơn vị phối hợp kiểm soát việc lắp đặt, sử dụng đèn laser và đèn công suất lớn trong bán kính 18,5 km tính từ điểm quy chiếu sân bay (ARP), nhằm tránh ánh sáng làm ảnh hưởng tổ lái khi tiếp cận, hạ cánh. Cảng sẽ cung cấp sơ đồ vùng ảnh hưởng để địa phương phổ biến tới người dân, cơ sở kinh doanh và đơn vị tổ chức sự kiện ngoài trời. Phạm vi này cho thấy việc bảo vệ hoạt động bay cần sự phối hợp bên ngoài hàng rào; đèn chiếu không phù hợp có thể trở thành vấn đề an toàn, dù không nằm trong khu vực khai thác trực tiếp.
Công trường, bãi tập kết vật liệu, bãi rác tự phát và cơ sở có thể phát sinh khói, bụi cũng nằm trong diện rà soát vì có nguy cơ làm giảm tầm nhìn. Các cơ quan địa phương, công an, Cảng vụ hàng không miền Nam và cảng sẽ nhận diện vị trí tiềm ẩn rủi ro, nhất là nơi giáp hàng rào sân bay. Song song, cần cẩu tháp, giàn giáo, cột ăng-ten, biển quảng cáo và cây xanh lâu năm cần được quản lý để không xâm phạm bề mặt giới hạn chướng ngại vật hàng không. Nhìn nhận UAV như một mắt xích trong chuỗi rủi ro sẽ giúp kế hoạch tránh lệch sang một mối nguy nổi bật mà bỏ sót những nguy cơ quen thuộc.
Bước tiếp theo là biến kế hoạch thành phối hợp thường nhật
Cảng dự kiến bàn giao cho UBND phường Long Thành các sơ đồ chuyên ngành phục vụ quản lý: bề mặt giới hạn chướng ngại vật, bản đồ tiếng ồn, vùng ảnh hưởng của đèn laser và đèn công suất lớn, vùng trách nhiệm tìm kiếm cứu nạn cùng sơ đồ lưới ô vuông khu vực lân cận. Việc này có thể giúp địa phương nhận diện mối nguy cụ thể và phổ biến thông tin đúng đối tượng. Nhưng bản đồ chỉ phát huy tác dụng nếu được cập nhật, giải thích dễ hiểu và gắn với đầu mối trực đã thiết lập.
Giai đoạn đầu khai thác dự kiến có Vietnam Airlines và Vietjet tham gia bay. Khi hoạt động hàng không bắt đầu, chế độ tiếp nhận tin báo 24/24 giờ và phối hợp giữa cảng, địa phương, lực lượng quân sự, công an cùng Cảng vụ hàng không miền Nam sẽ là phần kiểm soát cần duy trì, không phải thủ tục chuẩn bị nhất thời. Long Thành đang đi đúng hướng khi đặt kiểm soát UAV cạnh quản lý chướng ngại vật, nguồn sáng và khói bụi. Thước đo cuối cùng không phải số biện pháp được công bố, mà là khả năng phát hiện sớm, chuyển tin nhanh và xử lý nhất quán để giữ an toàn bay.
